Không để điều chỉnh quy hoạch tùy tiện vì lợi ích cục bộ
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, trong quá trình xây dựng luật cần thiết lập cơ chế giám sát nhằm đảm bảo quy hoạch không bị điều chỉnh tùy tiện vì lợi ích cục bộ.
Ông Mẫn cho biết, tại nhiều quốc gia, quy hoạch được xây dựng với tầm nhìn dài hạn, không thường xuyên sửa đổi sau mỗi 5-10 năm. Tuy nhiên, ở nhiều địa phương trong nước, mỗi nhiệm kỳ lãnh đạo lại có sự thay đổi, bổ sung quy hoạch, gây thiếu ổn định. Phát biểu tại phiên thảo luận tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quy hoạch, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh tầm quan trọng của tính minh bạch và đồng bộ trong quy hoạch, cũng như việc công khai thông tin, lấy ý kiến nhân dân, đặc biệt là các nhóm chịu tác động trực tiếp.
“Cần thiết lập cơ chế giám sát chặt chẽ, đảm bảo quy hoạch không bị điều chỉnh tùy tiện,” ông Mẫn nhấn mạnh, đồng thời lưu ý các vấn đề này phải được cân nhắc kỹ trong dự thảo luật.
Luật Quy hoạch được ban hành năm 2017, sau đó Chính phủ và các bộ ngành đã ban hành văn bản hướng dẫn, nhưng đến nay vẫn còn nhiều vướng mắc trong quá trình thực hiện. Chủ tịch Quốc hội đề nghị các cơ quan hoàn thiện hệ thống quy hoạch tích hợp và đồng bộ, đảm bảo sự liên kết giữa quy hoạch quốc gia, vùng và tỉnh, tránh chồng chéo, mâu thuẫn.
Luật cũng cần quy định rõ cơ chế phối hợp giữa các bộ ngành, địa phương trong quá trình lập, thẩm định và thực hiện quy hoạch. Đặc biệt, ông Mẫn đề xuất tăng cường ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong xây dựng quy hoạch, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền để hạn chế tình trạng địa phương phải làm việc nhiều lần với bộ ngành khi muốn điều chỉnh quy hoạch.
Ông Mẫn nhấn mạnh: “Trước đây, khi ban hành Luật Quy hoạch, ai cũng kỳ vọng, nhưng khi thực hiện lại gặp nhiều vướng mắc. Cần làm rõ vướng ở đâu, nguyên nhân gì để có giải pháp tháo gỡ phù hợp. Các vấn đề này chủ yếu xuất phát từ yếu tố con người.”
Thực trạng quy hoạch chồng chéo kéo dài
Tham gia thảo luận, Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Văn Thắng cho biết, dự luật mới bổ sung các quy định xử lý những vấn đề cấp bách. Việc sửa đổi luật lần này nhằm đảm bảo điều chỉnh quy hoạch các cấp kịp thời sau khi sắp xếp đơn vị hành chính có hiệu lực, giúp các địa phương chủ động hơn trong điều chỉnh quy hoạch.
Ông Thắng nhấn mạnh: “Khi thực hiện điều chỉnh địa giới hành chính, sáp nhập các địa phương, quy hoạch tỉnh cần được điều chỉnh ngay, nếu không địa phương sẽ gặp khó khăn trong triển khai. Do đó, Luật Quy hoạch cần sửa đổi kịp thời để đáp ứng thực tiễn.”
Liên quan đến phân cấp, phân quyền cho địa phương, dự luật lần này đề xuất phân quyền mạnh hơn như quy hoạch không gian biển quốc gia, quy hoạch sử dụng đất quốc gia vốn thuộc thẩm quyền của Quốc hội; phân cấp cho các bộ thẩm định quy hoạch chuyên ngành; UBND tỉnh thẩm định quy hoạch tỉnh… Dự luật cũng bổ sung quy định cho phép lập đồng thời quy hoạch chuyên ngành, vùng, tỉnh để xử lý các vướng mắc tồn tại lâu nay và đẩy nhanh tiến độ thực hiện.
Về xử lý mâu thuẫn, chồng lấn giữa các quy hoạch, Bộ trưởng Thắng thừa nhận đây là vấn đề thực tiễn kéo dài. Ông dẫn chứng, một số địa phương có tuyến đường đã được quy hoạch giao thông, nhưng lại chồng lấn với quy hoạch khoáng sản, gây khó khăn trong phân định điều chỉnh. Một số trường hợp cụ thể đã trình Thủ tướng quyết định để tránh chồng lấn, nhưng chưa giải quyết triệt để.
Vì vậy, ông Thắng đề xuất dự luật bổ sung nguyên tắc khi có mâu thuẫn, chồng chéo giữa các quy hoạch chuyên ngành, kỹ thuật thì cấp có thẩm quyền cao hơn sẽ quyết định quy hoạch nào được điều chỉnh.
Đề xuất tinh gọn hệ thống quy hoạch
Đại biểu Nguyễn Mạnh Hùng, chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính, nhận xét hệ thống quy hoạch của Việt Nam hiện quá nhiều và phức tạp. Dự thảo luật lần này đề xuất bổ sung quy hoạch chuyên ngành vào hệ thống quy hoạch chung quốc gia, tăng cường phân cấp, phân quyền cho Chính phủ, bộ ngành, địa phương.
Ông Hùng đồng tình với đề xuất này nhưng lo ngại với hệ thống quy hoạch hiện có tới 117 loại khác nhau, việc bổ sung thêm sẽ khó đảm bảo thống nhất, gây khó khăn khi triển khai và xử lý mâu thuẫn. Theo ông, nhiều quốc gia chỉ tập trung vào ba loại quy hoạch chính gồm: quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch đô thị và quy hoạch phân vùng để đảm bảo kết nối và sử dụng đất hiệu quả. Việt Nam có thể tham khảo kinh nghiệm này để tinh gọn hệ thống quy hoạch.
Vũ Tuân – Anh Minh
