Bạn có biết: Có những quốc gia chỉ trong một đêm đã mất quyền kiểm soát số phận tài chính của mình, tất cả chỉ vì… một chữ ký vay mượn? Tại sao những khoản ‘giải cứu’ hàng tỷ đô la từ IMF và World Bank lại khiến nhiều nước rơi vào vòng luẩn quẩn nợ nần – thay vì trở nên thịnh vượng? Phải chăng có một thế lực ngầm đằng sau các khoản vay này, và liệu Việt Nam đã thật sự an toàn trước “vòng kim cô” của các định chế tài chính toàn cầu?
Năm 1944, tại một thị trấn nhỏ tên Bretton Woods ở Mỹ, hai định chế quyền lực IMF (Quỹ Tiền tệ Quốc tế) và World Bank (Ngân hàng Thế giới) ra đời dưới danh nghĩa giúp thế giới thoát nghèo sau Chiến tranh Thế giới thứ II. IMF tuyên bố vai trò ổn định tài chính toàn cầu, còn World Bank cam kết tài trợ cho phát triển hạ tầng, giảm nghèo. Nhưng đằng sau những lời hứa tốt đẹp ấy, dòng tiền tỷ đô đã chảy vào đâu và ai thật sự kiểm soát nó?
Hãy tưởng tượng kinh tế một quốc gia như một con thuyền đang chìm. IMF xuất hiện như “siêu anh hùng” mang tiền đến, nhưng không phải để cứu vớt mà là… bán dây cứu hộ với điều kiện. Bạn muốn tiền ư? Hãy cắt giảm ngân sách xã hội, tăng thuế, mở cửa cho doanh nghiệp nước ngoài, và để chúng tôi giám sát mọi quyết định lớn nhỏ – đó là “liều thuốc” mà IMF, World Bank thường áp đặt. Hậu quả là đã có cả một thế hệ các quốc gia Nam Mỹ, châu Phi, Đông Nam Á mắc kẹt trong nợ, lạm phát tăng, thất nghiệp lan rộng và thường xuyên tụt hậu so với thế giới – bất chấp hàng trăm tỷ đô la “trợ giúp”. Riêng Indonesia năm 1997, chỉ trong một tháng sau khoản vay IMF, đồng nội tệ mất giá hơn 80%, hàng triệu người mất việc, biểu tình bạo loạn nổ ra khắp nơi.
Với Việt Nam, chúng ta không xa lạ với các dự án ODA, khoản vay vốn ưu đãi từ World Bank, ADB. Không ít công trình lớn – từ hạ tầng giao thông đến thoát nước, đô thị – từng chịu áp lực vay vốn để đáp ứng nhu cầu phát triển. Thế nhưng, cái giá phải trả là gì? Ràng buộc về chính sách, những gói thầu quốc tế chiếm phần lớn, thậm chí nỗi lo lệ thuộc vào nợ công đang bắt đầu trở thành vấn đề lớn tại Đông Nam Á. Người dân, nhà đầu tư cá nhân nên quan tâm gì? Chính là mối liên kết chặt chẽ giữa chính sách vĩ mô – trần nợ công – lạm phát và sức khỏe túi tiền của từng người. Nợ công tăng nhanh đồng nghĩa thuế có thể tăng, đồng tiền mất giá, lãi suất vay mua nhà, mua xe biến động không lường trước.
Bạn nghĩ sao: IMF, World Bank – là anh hùng giải cứu hay “trùm cuối” của thế giới tài chính ngầm? Trong tập sau, chúng ta sẽ cùng “vạch trần” cơ chế quyền lực thực sự chi phối các khoản vay quốc tế, từ những bản hợp đồng bí ẩn cho đến những lần mặc cả sau cánh gà của các chính phủ. Đừng bỏ lỡ, hãy nhấn theo dõi nếu bạn muốn biết những bí mật mà các cường quốc không muốn tiết lộ!
