Bạn sẽ làm gì nếu một ngày nào đó, trong ví điện tử của bạn bỗng dưng xuất hiện một khoản tiền khổng lồ mà không ai có thể kiểm soát hay ngăn cản bạn sử dụng? Không nhà băng, không phòng giao dịch, không giấy tờ phức tạp – chỉ dựa trên các dòng mã hoá. Điều này dường như là một phiên bản “ma thuật” của tài chính, nhưng Web3 và hệ sinh thái tài chính phi tập trung (DeFi) đang từng bước biến điều đó thành hiện thực. Phải chăng đây là một cuộc cách mạng sẽ định hình lại cả ngành tài chính thế giới – hay chỉ là một ảo mộng ngắn ngủi trong lịch sử tiền tệ?
Khi Bitcoin xuất hiện vào năm 2009 bởi một nhân vật bí ẩn mang tên Satoshi Nakamoto, thế giới tài chính toàn cầu đã chứng kiến sự ra đời của lớp tài sản phi trung gian đầu tiên. Sau đó, sự bùng nổ của Ethereum với các hợp đồng thông minh, rồi hàng trăm, hàng nghìn dự án DeFi mọc lên như nấm: Uniswap, Compound, Aave, MakerDAO… Tất cả tạo nên một hệ sinh thái tài chính số không cần “bàn tay” của ngân hàng hay tổ chức tài chính truyền thống nào. Ở trung tâm cơn lốc này là Web3 – một phiên bản mới của Internet, nơi người dùng thật sự sở hữu và kiểm soát dữ liệu, tài sản cũng như các giao dịch của mình. Nhưng cấu trúc mới này có gì đặc biệt? Ai sẽ được hưởng lợi? Và liệu nó có tiềm ẩn những rủi ro “ngầm” đánh sập giấc mơ tài chính mở?
Hãy tưởng tượng bạn có thể gửi tiết kiệm, vay tiền, chuyển khoản, thậm chí góp vốn đầu tư chỉ với một chiếc ví điện tử Web3 – hoàn toàn không đăng ký hồ sơ, không chứng minh tài sản, không có phòng giao dịch, không giấy chứng nhận. Toàn bộ các giao dịch được thực thi nhờ những đoạn mã (“smart contract”), vận hành tự động trên mạng blockchain toàn cầu, mọi hoạt động đều minh bạch, không thể chỉnh sửa, không có “cửa sau”. Bạn gửi tiết kiệm lên Aave, nhận lãi suất tự động phút chốc. Bạn muốn chia sẻ lợi nhuận đầu tư của một dự án cho hàng ngàn người? Không vấn đề, các DAO (Tổ chức tự trị phi tập trung) lo được hết. Web3 xóa bỏ trung gian, cắt giảm chi phí, tăng tốc độ xử lý – tất cả nằm trong tay cộng đồng chứ không còn do vài “ông lớn” ngân hàng thao túng.
Tuy nhiên, sự tự do này lại chứa đựng mặt trái đầy nguy hiểm: không ai có thể bảo vệ bạn nếu ví Web3 bị hack, hoặc bạn vô tình kích hoạt một hợp đồng thông minh có lỗi, hoặc dự án DeFi bị “rút thảm” bởi chính những người phát triển nó. Các cú sập giá, “bão thanh lý” thổi bay hàng tỷ USD của người chơi chỉ trong vài giờ là điều đã diễn ra nhiều lần. Và phía sau sự sôi động đó, luật pháp nhiều nước – kể cả Việt Nam – vẫn còn loay hoay với câu hỏi: Làm sao kiểm soát khi tài sản được “ẩn mình” quá tài tình dưới các lớp mã hoá?
Tại Việt Nam, ngày càng có nhiều bạn trẻ tham gia vào các cộng đồng crypto, đầu tư DeFi hoặc gọi vốn bằng NFT – chứng nhận sở hữu tài sản số. Một số startup tiên phong thử nghiệm mô hình ứng dụng Web3 vào chuyển tiền xuyên biên giới không phí, gây quỹ cộng đồng… Tuy nhiên, thị trường thiếu sự bảo hộ, không có hướng dẫn pháp lý cụ thể, lừa đảo và rủi ro kỹ thuật luôn rình rập. Còn với những nhà đầu tư cá nhân, điện thoại thông minh giờ đây vừa là “ngân hàng”, vừa là “sàn đầu tư”, nhưng cũng có thể là “két sắt rỗng” nếu quá liều lĩnh hoặc thiếu hiểu biết.
Liệu Web3 và tài chính phi tập trung sẽ trở thành chuẩn mực mới như Internet từng làm với truyền thông, hay chỉ là một bong bóng đầy mê hoặc của thế giới số? Bạn nghĩ sao về một ngân hàng mà không có trụ sở và nhân viên, chỉ tồn tại bằng mã vạch và ví tiền số? Dù đó là cách mạng hay ảo mộng, cuộc chơi này vẫn đang tiếp diễn – và sự lựa chọn thuộc về chính bạn. Đừng quên nhấn theo dõi kênh để cập nhật những câu chuyện tài chính nổi bật tiếp theo, và hãy bình luận suy nghĩ của bạn: Bạn sẽ dám gửi “toàn bộ tài sản” vào một nền tảng không tiếng tăm, chỉ dựa vào niềm tin vào công nghệ? Tập tiếp theo, chúng ta sẽ đi sâu giải mã những rủi ro và “thiên đường” tiềm ẩn trong các dự án Web3!
