Hành trình 40 tấn vàng qua Liên Xô thế chấp: Thương vụ cứu nền kinh tế Việt Nam sau giải phóng
Một trong những sự kiện tài chính mang giá trị lịch sử đặc biệt của Việt Nam sau 30/4/1975 là số phận của lượng vàng tiếp quản từ chính quyền cũ. Sau khi tiếp quản Ngân hàng Quốc gia Sài Gòn, dưới sự điều hành của Ủy ban quân quản, công tác kiểm kê tài sản đã xác nhận 16 tấn vàng còn lại. Tuy nhiên, tổng số vàng thực tế được đưa về Hà Nội lên tới 40 tấn, bao gồm tài sản của Ngân hàng Quốc gia Việt Nam, các tổ chức tài chính và một phần do người dân để lại sau chiến tranh.
Ông Nguyễn Duy Lộ, nguyên Phó Tổng giám đốc Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank), chia sẻ về quá trình kiểm kê, vận chuyển và xử lý số vàng này. Trong bối cảnh nền kinh tế đất nước suy sụp, nợ quốc tế chồng chất, đời sống nhân dân khó khăn, cùng với các cuộc chiến bảo vệ biên giới ở phía Bắc và phía Nam, chính phủ đã quyết định sử dụng số vàng này như một nguồn lực tài chính khẩn cấp.
Quyết định lịch sử: Bán vàng cứu nguy kinh tế
Chính phủ giao cho Vietcombank, ngân hàng duy nhất thời điểm đó thực hiện các giao dịch đối ngoại, nhiệm vụ bán vàng để thu ngoại tệ. Hai cán bộ chủ chốt là ông Nguyễn Duy Lộ và ông Nguyễn Văn Dễ, đều từng học tập tại Liên Xô, được giao nhiệm vụ đặc biệt: xuất khẩu vàng, bán lấy ngoại tệ và nhập khẩu đô la Mỹ cho Việt Nam.
Ông Dễ đảm nhiệm phần việc quốc tế, trực tiếp liên hệ với Ngân hàng Ngoại thương Liên Xô để xúc tiến bán vàng, còn ông Lộ tham gia kiểm kê, vận chuyển vàng trong nước. Cuối năm 1978, ông Dễ lên đường sang Liên Xô chuẩn bị các thủ tục tiếp nhận vàng, trong khi tại Việt Nam, Hội đồng kiểm kê Quốc gia do ông Lộ là thành viên thực hiện kiểm kê, ghi chép chi tiết ký hiệu, nguồn gốc vàng.
Vận chuyển vàng ra nước ngoài trong bí mật
Chuyến bay đầu tiên vận chuyển 101 hòm vàng, tổng trọng lượng 4.455 kg, cất cánh ngày 1/12/1979. Công tác bảo mật, an ninh được đặt lên hàng đầu trong suốt quá trình vận chuyển vàng từ kho ngân hàng ra sân bay và bàn giao cho phía Liên Xô.
Tuy nhiên, khi đến Liên Xô, số vàng này không đáp ứng đủ tiêu chuẩn quốc tế để bán ngay, buộc phải tái chế, khiến quá trình bán vàng bị trì hoãn trong khi nhu cầu ngoại tệ ở Việt Nam ngày càng cấp bách.
Thế chấp vàng, vay 100 triệu USD
Trước tình thế đó, chính phủ quyết định vay 100 triệu USD, dùng số vàng trên làm tài sản thế chấp. Dù bản thân Liên Xô không có đủ ngoại tệ mạnh, họ vẫn hỗ trợ Việt Nam vay mượn thông qua các thủ tục quốc tế. Khoản vay này đã giúp Việt Nam kịp thời thanh toán nợ quốc tế và nhập khẩu nguyên liệu, hàng hóa phục vụ sản xuất, ổn định kinh tế xã hội.
Mọi giao dịch ngoại tệ đều phải thực hiện qua Vietcombank, ngân hàng này cũng là đơn vị đứng ra nhận nợ và hạch toán các khoản vay quốc tế.
Bán vàng, thu về hơn 500 triệu USD
Đến năm 1984, sau quá trình tái chế và xử lý thủ tục, phần lớn số vàng đã được bán, thu về hơn 500 triệu USD – một nguồn lực tài chính đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế bao cấp. Số tiền này giúp chính phủ trả dần các khoản nợ quốc tế và nhập khẩu các hàng hóa thiết yếu cho phát triển kinh tế.
Khi Liên Xô sụp đổ vào đầu thập niên 1990, vẫn còn khoảng 4-5 tấn vàng chưa kịp bán hết. Số vàng này đã được phía Việt Nam thu hồi, khép lại hành trình đặc biệt của 40 tấn vàng lịch sử.
Ý nghĩa lịch sử và bài học quản trị tài chính quốc gia
Câu chuyện 40 tấn vàng sau giải phóng là một chương đặc biệt trong lịch sử ngân hàng và kinh tế Việt Nam. Từ quyết định bán vàng để cứu nền kinh tế, những chuyến bay chở vàng ra nước ngoài trong bí mật, đến các thách thức trong việc vay mượn tài chính quốc tế, đây là minh chứng cho sự quyết đoán, linh hoạt của lãnh đạo Việt Nam trong thời kỳ đầy khó khăn.
Hành trình của 40 tấn vàng cho thấy, sự tồn tại và phát triển của một quốc gia không chỉ dựa vào tài sản vật chất mà còn phụ thuộc vào khả năng quản lý, sử dụng tài nguyên hiệu quả, chủ động thích ứng với các tình huống kinh tế – chính trị cam go trên trường quốc tế.
Nguồn: VTC News
