Bạn đã từng nhìn thấy bạn bè quanh mình giàu lên chỉ sau một đêm nhờ đầu tư chứng khoán, crypto hay bất động sản? Bạn có cảm giác sốt ruột, căng thẳng, thậm chí là… “đứng ngồi không yên” vì sợ mình bỏ lỡ cơ hội đổi đời? Mà khoan—liệu bạn đã biết có những người ngược lại, họ lại cảm thấy hạnh phúc khi không tham gia vào cuộc đua đó? Họ gọi hiện tượng đó là FOMO—Fear Of Missing Out và JOMO—Joy Of Missing Out. Chọn lựa cảm xúc nào mới là “chìa khóa vàng” cho chiến lược đầu tư thông minh?
Năm 2021, khi thị trường chứng khoán và tiền điện tử tại Việt Nam bùng nổ, một “cơn sốt” lan rộng đến cả những người chưa từng biết cách vận hành của cổ phiếu hay Bitcoin. Mọi người truyền tay nhau những nhóm “hội kín đầu tư”, những nick-name như “Leader”, những căn nhà lầu xe hơi được khoe trên mạng xã hội. Nhưng, song song với đó, cũng có những nhà đầu tư giàu kinh nghiệm, thậm chí các tỷ phú, công khai lựa chọn “không nhảy vào”, mặc cho bão truyền thông vây quanh. Tâm lý này không chỉ có ở Việt Nam mà còn tồn tại ở Phố Wall, trong các cú “short squeeze” huyền thoại. Vậy, nguồn gốc và bản chất của hai luồng cảm xúc tưởng trái ngược này là gì?
FOMO—Fear Of Missing Out, dịch nôm na là “Sợ bị bỏ lỡ cơ hội”, là một hội chứng tâm lý phổ biến, đặc biệt ở thế hệ trẻ và những môi trường cạnh tranh cao. Khi thấy bạn bè, người thân kiếm được tiền, mạng xã hội ngập tràn hình ảnh thành công, chúng ta dễ bị cuốn vào vòng xoáy: “Nếu không đầu tư bây giờ, tôi sẽ thua lỗ, tôi sẽ tụt lại, tôi sẽ chẳng là gì cả!”. Các nghiên cứu của đại học Stanford đã chỉ ra, hiệu ứng FOMO đánh trực tiếp vào não bộ thông qua cảm giác ghen tị, lo âu, dẫn đến… quyết định tài chính bốc đồng, vội vàng. Ví dụ “làn sóng” đầu tư meme coin hay “đánh” cổ phiếu nóng trên sàn HOSE/VN30, nhiều nhà đầu tư Việt đã mua vào ở đỉnh chỉ vì lo sợ người khác kiếm được nhiều hơn mình. Và hậu quả: quả bóng FOMO càng phồng, càng dễ vỡ.
Ở phía đối diện, có một khái niệm mới nổi trong tâm lý đầu tư: JOMO—Joy Of Missing Out, “Niềm vui khi đứng ngoài”. Những nhà đầu tư này, có thể là Warren Buffett hay những nhà sáng lập giàu kinh nghiệm ở Việt Nam, lại tìm thấy sự thỏa mãn trong việc “không lao vào đám đông”. Họ tận hưởng cảm giác kiểm soát được cảm xúc, tự tin vào giới hạn hiểu biết của bản thân, và chỉ hành động khi các yếu tố “cơ bản” rõ ràng, không bị cuốn vào hiệu ứng bầy đàn. Hình ảnh ẩn dụ dễ hiểu: Nếu FOMO giống người chen chân vào phòng tiệc đông nghẹt, sợ mình bị bỏ quên, thì JOMO lại là người thưởng thức bữa tối yên bình bên ngoài, biết đâu giá trị thực sự là ở đó.
Vậy, so sánh hai trạng thái này—FOMO thường sinh ra từ nỗi sợ, từ áp lực xã hội, từ sự phán xét và lòng ghen tị. Nó thúc ép bạn ra quyết định nhanh, thường dẫn đến trong ngắn hạn bạn “có cảm giác tốt”, nhưng về dài hạn, dễ mắc lỗi cơ bản, bị cuốn vào chuỗi sai lầm vì thiếu kiểm soát. JOMO thì ngược lại, xây dựng trên nền tảng hiểu biết, trải nghiệm, sự tự tin cá nhân và nghệ thuật “chậm mà chắc”. Đứng ngoài cuộc chơi đôi lúc khiến bạn bỏ lỡ một vài cơ hội, nhưng bù lại bạn tránh được những mất mát lớn, thoải mái kiểm soát dòng tiền, tăng trưởng bền vững và ít áp lực hơn.
Thực tế tại Việt Nam không hiếm ví dụ. Những cơn sóng FOMO đầu tư đất vùng ven, căn hộ condotel, cổ phiếu nóng, thậm chí xổ số hóa các dự án “ăn theo trend”… Nếu nhìn lại, đa số người vào sau đều thua thiệt. Ngược lại, các nhà đầu tư kiên nhẫn “ôm cash”, giữ kỷ luật, chờ đợi, hoặc đầu tư giá trị, đa phần vẫn giữ hoặc thậm chí gia tăng tài sản của mình theo thời gian. Ngay cả các quỹ tài chính lớn ở Việt Nam như Dragon Capital, VinaCapital… cũng công khai tuân thủ chiến lược kiên định, không chạy theo FOMO, để lại kết quả dài hạn ấn tượng cho nhà đầu tư tham gia.
Vậy bạn thuộc tuýp nào: “Luôn sợ bỏ lỡ” hay “Tận hưởng niềm vui đứng ngoài”? Nếu có một “nguyên lý vàng” trong đầu tư, đó là: Chiến thắng thị trường không dành cho người chạy theo đám đông, mà cho người biết chọn lựa cảm xúc và… kiên nhẫn với lựa chọn của mình. Hãy comment chia sẻ bạn từng FOMO hay JOMO trong quyết định tài chính nào? Và đừng quên nhấn theo dõi series để đón chờ tập tới—nơi chúng ta sẽ nói về “Hiệu ứng bầy đàn và nghệ thuật đi ngược sóng đầu tư”. Đầu tư là hành trình—bạn chọn vui hay sợ?
