Bạn có dám đặt cược 100 tỷ đô la cho một giấc mơ? Đó không phải là câu chuyện viễn tưởng, mà là canh bạc lớn nhất lịch sử đầu tư mạo hiểm mà Masayoshi Son – người sáng lập SoftBank đã tạo nên với Vision Fund. Đằng sau những thương vụ đầu tư “gây sốc” vào các startup công nghệ như Uber, WeWork hay Alibaba là những bí mật gì về chiến lược tài chính? Lý do gì khiến Masayoshi Son, một tỷ phú Nhật nổi tiếng liều lĩnh, có thể đứng dậy sau những cú ngã đau tưởng chừng sụp đổ hoàn toàn? Những bài học chính xác nào từ Vision Fund có thể thay đổi tư duy tài chính cá nhân và đầu tư doanh nghiệp ở Việt Nam?
Masayoshi Son – tỷ phú công nghệ người Nhật, từng bị nghi ngờ, coi thường bởi những gương mặt lớn trong ngành tài chính. Ông sáng lập SoftBank từ những năm 1980, khởi đầu là một công ty phần mềm nhỏ và nhanh chóng trở thành một tập đoàn viễn thông–công nghệ hàng đầu châu Á. Tên tuổi Son bắt đầu vang dội khi ông đầu tư 20 triệu USD vào Alibaba năm 2000 – khoản đầu tư tăng hàng nghìn lần giá trị. “Cảm tính” đã biến Masayoshi Son thành người nắm giữ một trong những khoản lời lớn nhất lịch sử. Dựa trên khí chất này, năm 2017, ông thành lập Vision Fund với quy mô chưa từng có: 100 tỷ USD, quy tụ dòng tiền từ Saudi Arabia, Abu Dhabi, Apple, Qualcomm… Sứ mệnh của quỹ: rót vốn khổng lồ vào những startup công nghệ mà ông tin là “định hình tương lai”.
Đằng sau ánh hào quang là một canh bạc tài chính điên cuồng với lối đi “rót hết cho người chiến thắng” (winner-takes-all). Son tin rằng, nếu đưa thật nhiều tiền cho những startup làm chủ thị trường, họ sẽ thống trị và ngăn kẻ khác đe dọa. SoftBank đã làm rung chuyển Silicon Valley với những khoản đầu tư “đốt tiền” vào Uber, WeWork, Grab, DoorDash… Một số startup được định giá vượt xa giá trị thực tiềm năng của họ. Son không ngại khuyến khích các CEO startup “liều lĩnh” tăng trưởng, mở rộng, đốt tiền giành thị phần. Nhưng không phải tất cả đều thành công rực rỡ. WeWork, tiêu biểu nhất, thất bại cay đắng khi mô hình kinh doanh thiếu bền vững, cổ phiếu rớt thảm từ đỉnh cao đô-la tỷ USD chỉ còn… vài xu. Cú ngã WeWork đánh dấu sự thức tỉnh của Vision Fund và bản thân Masayoshi Son, buộc ông phải nghiêm túc rà soát lại quy trình, kiểm soát rủi ro.
Mô hình của Son là dồn lực cực lớn, “all in” cho các ý tưởng táo bạo, kỳ vọng tạo ra sự đột phá toàn cầu, và sẵn sàng chấp nhận thất bại lớn để đổi lấy vài thương vụ thành công vang dội. Tuy nhiên, khi thị trường thay đổi – lãi suất tăng, dòng vốn siết chặt, các startup bỗng dưng phải “trả giá” cho cách đốt tiền thiếu thận trọng. Vision Fund kết thúc nhiều năm lỗ kỷ lục, buộc Son đưa ra bài học: “Hãy để thất bại dạy mình bài học, nhưng đừng để thất bại đánh gục mình”. Ông công khai nhận sai, thay đổi chiến lược, giảm tốc độ rót vốn, yêu cầu các startup quản trị chặt chẽ, đồng thời tự xem lại các tiêu chí đầu tư. Điều đó cho thấy, dù “liều lĩnh” đến đâu, bản lĩnh đầu tư chỉ thực sự sáng rõ khi biết chấp nhận sửa sai.
Điều gì có thể rút ra cho các nhà đầu tư cá nhân và doanh nghiệp Việt Nam? Đầu tiên, bài học từ Vision Fund nhắc nhở rằng: đầu tư lớn chưa chắc là đầu tư thành công; kiểm soát rủi ro, thẩm định mô hình kinh doanh và khả năng tạo dòng tiền vẫn là cốt lõi, dù bạn là cá nhân, startup hay tập đoàn tỷ đô. Thứ hai, tinh thần dám nghĩ dám làm của Masayoshi Son rất đáng để học hỏi – nhưng cần tỉnh táo kết hợp với phân tích, đánh giá khách quan, thay vì mù quáng chạy theo “trend” hoặc những câu chuyện thần thoại. Thứ ba, thất bại không phải là dấu chấm hết. Ông Son dám thừa nhận sai lầm trước truyền thông toàn cầu, dám thay đổi hệ thống quản trị và cách kiểm soát vốn – đây là năng lực mà bất kỳ ai cũng cần trong sự nghiệp tài chính cá nhân.
Nếu bạn là một startup founder, một nhà đầu tư F0 hoặc một chủ doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam, hãy tự hỏi: bạn định rót tiền theo “cảm tính” hay đã thực sự phân tích kỹ mô hình kinh doanh của mình? Bạn xây tòa lâu đài trên cát – hay đặt móng trên dòng tiền thật sự? Và nếu thất bại, bạn có dám gượng dậy, học khỏi vết thương như Masayoshi Son?
Bạn nghĩ gì về canh bạc “khổng lồ” của Masayoshi Son và Vision Fund? Liệu Việt Nam có thể sản sinh ra những nhà đầu tư liều lĩnh như vậy không? Đâu là ranh giới hợp lý giữa liều lĩnh và cẩn trọng trong tài chính?
Đừng quên nhấn theo dõi kênh để không bỏ lỡ những tập tiếp theo về những bộ óc tài chính xuất sắc nhất thế giới! Lần tới, ai sẽ tiếp tục góp mặt trong “khu rừng tỷ phú” của các nhà tư tưởng tài chính? Bạn đoán xem!
