Bạn có bao giờ nghe nói về những người tin rằng chỉ cần sở hữu vàng là có thể yên tâm “vượt bão” mọi cuộc khủng hoảng kinh tế, bất chấp thị trường lên xuống ra sao? Họ không chỉ là fan thông thường của kim loại quý này, mà gần như sùng bái vàng như một tín ngưỡng tài chính. Thậm chí, có người từng tuyên bố: “Nếu phải chọn giữa toàn bộ tài sản bằng tiền giấy và chỉ một thỏi vàng, tôi sẽ chọn vàng mà không do dự!”. Hội chứng “gold bug” – tâm lý cuồng vàng – là một hiện tượng kinh tế-lịch sử thú vị, chứa đầy những câu chuyện bí mật và sức ảnh hưởng mạnh mẽ tới thế giới tài chính toàn cầu. Hãy thử tưởng tượng, nếu mọi nhà đầu tư đều tin rằng chỉ vàng mới cứu được tài sản của họ, điều gì sẽ xảy ra với nền kinh tế?
Câu chuyện về nhóm nhà đầu tư “gold bug” bắt đầu từ rất lâu, thậm chí từ thời điểm những đồng tiền kim loại đầu tiên xuất hiện. Tuy nhiên, cơn sốt vàng hiện đại lên đến đỉnh điểm sau năm 1971, thời điểm bản vị vàng của Mỹ chính thức bị xóa bỏ, đồng đô la chuyển sang chế độ tiền pháp định. Khi ấy, những nhà “gold bug” huyền thoại như Ron Paul – cựu nghị sĩ Mỹ, James Rickards – tác giả nổi tiếng về vàng, hay nhóm nhà đầu tư ở các bang Texas, Nevada liên tục lên tiếng cảnh báo về “bong bóng tiền giấy”, “thiên đường lạm phát”, và nhấn mạnh chỉ vàng mới thực sự có giá trị lâu dài. Nhóm này nổi bật với quan điểm gần như cực đoan: Không tin vào chính phủ, nghi ngại ngân hàng trung ương, và cho rằng mọi đồng tiền giấy đều sẽ sớm trở về giá trị bằng “0” – ngoại trừ vàng.
Nhưng hội chứng “gold bug” không chỉ là câu chuyện về lịch sử hay phản ứng trước các khủng hoảng tài chính như năm 2008, 2020… Tâm lý này dựa trên một chuỗi logic khá đặc biệt. Đầu tiên, họ tin vàng không thể bị in thêm – khác với tiền giấy – nên giá trị thắt chặt nguồn cung. Thứ hai, niềm tin sâu sắc rằng các chính phủ luôn dễ dàng “in tiền” để bù lỗ, làm tăng nợ công, và cuối cùng phá hủy giá trị tiền pháp định. Để hình dung, hãy nhớ câu nói nổi tiếng: “Tiền giấy luôn quay về giá trị thật – chính là bằng 0” (Voltaire). “Gold bug” tin vàng là thiên đường trú ẩn cuối cùng trong mọi biến động kinh tế: khi lạm phát tăng, chính trị rối ren, các thị trường tài sản khác lúng túng, vàng sẽ tỏa sáng và bảo vệ tài sản cá nhân. Nhưng có phải luôn đúng như vậy? Thực tế, lịch sử đã nhiều lần chứng kiến những giai đoạn vàng giảm sâu cả chục năm, trong khi các tài sản khác lại thăng hoa. Các nhà phê bình cho rằng: Sùng bái vàng quá mức giống như bỏ tất cả trứng vào một giỏ. Kết quả là nhiều “gold bug” kỳ cựu từng mất cơ hội lớn từ chứng khoán, bất động sản vì chỉ ôm vàng. Dẫu vậy, nhờ tâm lý phòng thủ cực đoan, “gold bug” ít khi sụp đổ hoàn toàn trước các cú sốc, mà thường là những người tồn tại được lâu dài trên thị trường.
Tại Việt Nam, trào lưu “vàng là vua” từng cực thịnh, nhất là những năm 2008–2012 khi giá vàng thế giới liên tục lập đỉnh và thị trường bất ổn. Người Việt vốn ưa trữ vàng – không ít gia đình giữ cả cây vàng dưới đệm phòng ngủ để “làm của để dành”. Song, những nhà đầu tư trẻ ngày nay bắt đầu đặt nghi vấn: Liệu chỉ nắm giữ vàng có phải là chiến lược tối ưu? Trong bối cảnh các sản phẩm tài chính như chứng khoán, trái phiếu, bất động sản và cả các kênh đầu tư công nghệ lên ngôi, tâm lý “gold bug” có còn phù hợp hay cần thay đổi để linh hoạt hơn? Một thực tế cần nhớ: Giá vàng vẫn biến động mạnh, không tạo ra dòng tiền, có thể tụt sâu nhiều năm và thường bị đẩy giá mạnh bởi tâm lý sợ hãi hơn là giá trị nội tại. Nhiều nhà đầu tư cá nhân bám chặt vàng đôi khi lại bỏ lỡ cơ hội tăng trưởng tài sản ở các kênh khác. Tuy nhiên, trong thời điểm thế giới nhiều bất ổn, sở hữu một phần vàng vẫn là lựa chọn thông minh để cân bằng danh mục và phòng vệ trước rủi ro.
Vậy bạn là ai trong thế giới tài chính này? Một nhà đầu tư “gold bug” trung thành, hay một người sẵn sàng linh hoạt giữa các kênh tài sản? Nếu thế giới lại rơi vào khủng hoảng, niềm tin vào tiền pháp định lung lay, bạn sẽ chọn chuyển thành vàng, hay đặt cược vào đổi mới công nghệ, sản xuất hoặc chứng khoán? Hãy chia sẻ suy nghĩ dưới phần bình luận và đón chờ tập tiếp theo của Podcast Chủ Đề Vàng – nơi chúng ta sẽ khám phá sâu hơn về các chiến lược đa dạng hóa danh mục, vượt lên khỏi “bóng vàng” và tiếp cận tư duy đầu tư hiện đại. Đừng quên theo dõi kênh để không bỏ lỡ những góc nhìn tài chính “chất vàng”!
