—
# SERIES 4: KINH TẾ TOÀN CẦU & VIỆT NAM
## Tập: Chiến lược thuế quan Ấn Độ và tác động đến Apple, Tesla
—
## 1. BỐI CẢNH CHIẾN LƯỢC THUẾ QUAN CỦA HOA KỲ
Trong thập kỷ vừa qua, chính quyền Hoa Kỳ, đặc biệt dưới thời Tổng thống Donald Trump, đã tiến hành một cuộc chuyển dịch chính sách thương mại từ hướng tự do sang chủ nghĩa bảo hộ mạnh mẽ với mục tiêu tái cân bằng cán cân thương mại và củng cố nền tảng sản xuất trong nước. Từ năm 2018, hàng loạt gói thuế quan đã được áp đặt lên các đối tác chủ chốt như Trung Quốc, Liên minh châu Âu, Mexico, Canada và kể cả Ấn Độ. Động lực cốt lõi của các biện pháp này là giảm thiểu nhập siêu, kìm hãm cạnh tranh từ bên ngoài đối với các lĩnh vực công nghiệp trọng điểm của Mỹ, cũng như buộc các tập đoàn đa quốc gia phải cân nhắc lại chuỗi cung ứng toàn cầu của mình.
Ảnh hưởng của các chính sách thuế quan này không chỉ dừng lại ở các đối tác trực tiếp mà đã gây hiệu ứng lan tỏa rộng khắp các nền kinh tế mới nổi. Trong bối cảnh bất định và nhiều rủi ro địa chính trị, các tập đoàn công nghệ, sản xuất lớn trên toàn cầu bắt đầu tìm kiếm điểm đến mới cho dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), đặc biệt là các quốc gia tiềm năng có thị trường nội địa lớn, cơ sở nhân lực trẻ và chi phí cạnh tranh. Ấn Độ, trong bức tranh mới, nổi lên như một mắt xích quan trọng, được kỳ vọng thay thế phần nào vai trò của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
—
## 2. VAI TRÒ MỚI CỦA ẤN ĐỘ TRONG CHIẾN LƯỢC ĐỐI NGOẠI CỦA HOA KỲ
Với sự dịch chuyển trọng tâm chiến lược từ “Châu Á – Thái Bình Dương” sang “Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương”, Hoa Kỳ công nhận vị thế trọng yếu của Ấn Độ trong việc đối trọng với sức mạnh ngày càng tăng của Trung Quốc. Chính sách này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn mang tầm chiến lược quân sự, ngoại giao và công nghệ. Việc tăng cường mối quan hệ song phương giữa Washington và New Delhi được đẩy mạnh trên nhiều lĩnh vực:
– **Quốc phòng**: Mỹ trở thành đối tác quốc phòng lớn nhất của Ấn Độ, cung cấp hàng loạt vũ khí, thiết bị quân sự hiện đại.
– **Công nghệ cao**: Tập trung thu hút các tập đoàn công nghệ lớn chuyển dịch đầu tư sang Ấn Độ, hỗ trợ phát triển công nghệ viễn thông, bán dẫn, AI…
– **Năng lượng xanh**: Đẩy mạnh hợp tác về năng lượng tái tạo, chuyển đổi sang các nguồn năng lượng sạch nhằm giảm phụ thuộc vào nguồn dầu nhập khẩu đắt đỏ và ô nhiễm.
Sự thay đổi này tạo động lực mạnh cho các doanh nghiệp đa quốc gia đẩy nhanh kế hoạch chuyển dịch sản xuất, phân tán rủi ro khỏi Trung Quốc và tận dụng lợi thế quy mô dân số, nhân lực và thị trường tiêu thụ khổng lồ của Ấn Độ.
—
## 3. APPLE CHUYỂN HƯỚNG SANG ẤN ĐỘ: ĐIỂN HÌNH MẠNH MẼ CỦA SỰ CHUYỂN DỊCH CHUỖI CUNG ỨNG
Tháng 3/2024, Apple đưa ra các dự báo chi phí liên quan đến thuế quan, ước tính có thể tăng thêm tới 900 triệu USD/năm nếu tiếp tục chịu tác động từ căng thẳng thương mại Trung-Mỹ. Điều này đặt ra sức ép chưa từng có lên lợi nhuận cũng như sự chủ động trong kiểm soát chuỗi cung ứng.
Đáp lại, Apple lập tức chuyển hướng chiến lược sản xuất khi quyết định đưa ít nhất 60 đối tác cung ứng, lắp ráp từ Trung Quốc sang Ấn Độ. Không chỉ là một sự lựa chọn cơ học, đây còn là hành động thể hiện xu hướng “toàn cầu hóa 2.0” – tái bố trí chuỗi cung ứng dựa trên các yếu tố phi kinh tế như an ninh, chính trị và sự ổn định vĩ mô. Tập đoàn này đã đầu tư mạnh vào các thành phố như Bengaluru, Tamil Nadu, phối hợp cùng các đối tác địa phương và quốc tế như Foxconn, Wistron.
Hiện tại, tỷ lệ sản xuất iPhone tại Ấn Độ đã đạt gần 7% tổng sản lượng toàn cầu và dự kiến tăng nhanh khi Apple mở rộng danh mục sản phẩm sản xuất trong nước. Song song, Apple cũng chuyển một phần hoạt động R&D, dịch vụ khách hàng sang Ấn Độ, khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của quốc gia này trong bản đồ chuỗi cung ứng công nghệ thế giới.
—
## 4. THÁCH THỨC VỚI ẤN ĐỘ TRONG VIỆC THU HÚT CHUỖI CUNG ỨNG TOÀN CẦU
Tuy có bước tiến nổi bật, nhưng Ấn Độ vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức nội tại trong hành trình trở thành “công xưởng thế giới” mới:
### a) Cơ sở hạ tầng
Hệ thống đường sá, cảng biển, logistics của Ấn Độ còn lạc hậu so với chuẩn mực toàn cầu và chưa đáp ứng nhu cầu vận chuyển, xuất nhập khẩu khối lượng lớn. Tình trạng cắt điện, ách tắc giao thông, thiếu hệ thống nhà kho chế biến tập trung còn là rào cản với các chuỗi cung ứng tiên tiến.
### b) Nhân lực & kỹ năng
Dù dồi dào về số lượng nhưng lực lượng lao động chưa đáp ứng tốt yêu cầu công nghệ – kỹ thuật cao. Thị trường lao động còn phân mảnh, thiếu liên kết giữa doanh nghiệp và các trường đào tạo nghề.
### c) Hệ thống pháp lý & hành chính phức tạp
Các chính sách ưu đãi, thủ tục thành lập doanh nghiệp, cấp phép xây dựng, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ chưa thực sự minh bạch, thông thoáng. Nhiều nhà đầu tư vấp phải các quy định chồng chéo, phải mất nhiều thời gian đàm phán với các cấp chính quyền địa phương.
### d) Sự cạnh tranh từ Đông Nam Á
Các đối thủ như Việt Nam, Thái Lan, Indonesia không ngừng hoàn thiện môi trường đầu tư, đặc biệt là về chính sách thuế, ưu đãi đất đai, cải cách thủ tục hành chính. Việt Nam nổi lên là trung tâm sản xuất điện tử toàn cầu, với môi trường kinh doanh hấp dẫn, nguồn nhân công trẻ và chính phủ đồng hành cùng doanh nghiệp.
Chính từ các yếu tố này, để duy trì sức hấp dẫn vốn FDI, Ấn Độ buộc phải đẩy mạnh cải cách thể chế, số hóa quy trình quản lý, phát triển hạ tầng đồng bộ; đầu tư vào giáo dục, nâng cao chất lượng nguồn lực.
—
## 5. TESLA VÀ CƠ HỘI – THÁCH THỨC TẠI THỊ TRƯỜNG XE ĐIỆN ẤN ĐỘ
Tesla, ông lớn xe điện toàn cầu, cũng đang cân nhắc đầu tư vào Ấn Độ. Tuy nhiên, hãng gặp phải rào cản lớn về chính sách thuế nhập khẩu, lên đến hơn 100% cho xe điện nhập nguyên chiếc (CBU). Để nhận được ưu đãi, Tesla phải chuyển một phần sản xuất, lắp ráp vào Ấn Độ hoặc chấp nhận chia sẻ công nghệ cho các doanh nghiệp bản địa.
Đáng chú ý, các doanh nghiệp xe điện nội địa Ấn Độ như Tata Motors, Mahindra, Ola Electric e ngại Tesla có thể chiếm lĩnh thị phần nếu được ưu đãi quá mức, từ đó kiến nghị chính phủ duy trì mức thuế phòng hộ. Ấn Độ đứng trước bài toán khó: vừa đảm bảo môi trường cạnh tranh quốc tế, thu hút dòng vốn lớn từ các tập đoàn như Tesla và Samsung, vừa bảo vệ quyền lợi cho doanh nghiệp trong nước và công nhân nội địa.
Theo giới chuyên gia, nếu Tesla xây dựng nhà máy sản xuất tại Ấn Độ, đây sẽ là động lực thúc đẩy ngành công nghiệp xe điện địa phương phát triển bùng nổ, kéo theo các chuỗi cung ứng linh kiện, dịch vụ hỗ trợ, tạo hàng chục nghìn việc làm. Tuy nhiên, điều kiện này đòi hỏi Ấn Độ phải cải thiện mạnh mẽ cơ sở hạ tầng, hủy bỏ các rào cản hành chính và sẵn sàng tạo môi trường pháp lý minh bạch, ổn định lâu dài.
—
## 6. TRUNG QUỐC – ĐỐI TRỌNG TRONG CUỘC CHIẾN THƯƠNG MẠI TOÀN CẦU
Trung Quốc vẫn duy trì vị thế là một “công xưởng của thế giới”, song tốc độ tăng trưởng đang chững lại ở mức dưới 5%/năm, chịu áp lực từ nhiều phía:
– **Cạnh tranh và thuế quan từ Mỹ** buộc các tập đoàn đa quốc gia cân nhắc lại sự phụ thuộc quá lớn vào chuỗi cung ứng xuất phát từ Trung Quốc.
– **Chính sách kiểm soát vốn, công nghệ**: Bắc Kinh tuyên bố ủng hộ toàn cầu hóa, tự do thương mại nhưng thực tế ngày càng siết chặt kiểm soát công nghệ, dữ liệu và dòng vốn nhằm bảo vệ các lĩnh vực chiến lược.
– **Thách thức nội bộ**: Tăng trưởng tín dụng, thị trường bất động sản và nợ doanh nghiệp đã tiềm ẩn rủi ro cho sự ổn định tài chính quốc gia.
Trong các đàm phán song phương, Trung Quốc thể hiện lập trường cứng rắn, không dễ dàng nhượng bộ các yêu cầu từ Hoa Kỳ, nhất là về bảo hộ sở hữu trí tuệ và yêu cầu chuyển giao công nghệ. Điều này góp phần đẩy nhanh quyết định tái phân bổ chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia, đưa Ấn Độ và các nền kinh tế mới nổi khác vào vị trí trung tâm.
—
## 7. TIỀM NĂNG NỘI TẠI CỦA ẤN ĐỘ
Ấn Độ đang nổi lên là cường quốc kinh tế mới với tốc độ tăng trưởng GDP ước tính đạt 6,5% trong năm 2024 – cao nhất trong nhóm các nền kinh tế lớn. Việc sở hữu tầng lớp trung lưu phát triển nhanh, dân số trẻ (trung bình dưới 30 tuổi), và sức mua nội địa mạnh đem lại cho Ấn Độ lợi thế phát triển bền vững mà Trung Quốc trước đây từng sử dụng để bứt phá.
Khác với mô hình dựa quá nhiều vào xuất khẩu như Trung Quốc, Ấn Độ tập trung vào phát triển thị trường tiêu dùng trong nước, khuyến khích đổi mới sáng tạo, thúc đẩy phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ, tạo động lực cho các nhà đầu tư đa quốc gia hướng về thị trường nội địa rộng lớn, vừa đảm bảo tăng trưởng ổn định, vừa giảm phụ thuộc biến động thương mại bên ngoài.
Các lĩnh vực có tiềm năng bùng nổ trong vài năm tới bao gồm: công nghệ cao, sản xuất điện tử, năng lượng tái tạo, công nghiệp dược phẩm, tài chính số và logistic.
—
## KẾT LUẬN: ẤN ĐỘ – “MẮT XÍCH VÀNG” MỚI TRONG CHUỖI CUNG ỨNG TOÀN CẦU?
Cuộc cạnh tranh thương mại toàn cầu với những điều chỉnh chiến lược rõ nét về mặt thuế quan, địa chính trị, cùng sự chuyển dịch của các “gã khổng lồ” như Apple, Tesla sang Ấn Độ cho thấy vai trò của quốc gia Nam Á này đang ngày một lớn mạnh trên bản đồ kinh tế thế giới.
Tuy nhiên, Ấn Độ không thể tự nhiên trở thành “trung tâm chuỗi cung ứng mới” nếu không vượt qua được những thách thức về hạ tầng, nhân lực, thể chế. Chỉ khi tiếp tục cải cách sâu rộng, nâng cao năng suất, xây dựng chính sách công nghiệp hiện đại, chính phủ Ấn Độ mới thực sự biến quốc gia này thành điểm đến hàng đầu cho FDI – không chỉ là sự thay thế ngắn hạn cho Trung Quốc, mà là động lực phát triển mới của toàn cầu trong dài hạn.
Đối với các doanh nghiệp Việt Nam, tiến trình này cũng mở ra nhiều bài học và cơ hội, bao gồm cạnh tranh thu hút FDI, hợp tác chuỗi giá trị với các tập đoàn đa quốc gia, và tận dụng dư địa phát triển để khẳng định năng lực nội tại trên trường quốc tế.
—
