Thị trường chứng khoán là kênh cung cấp vốn trung và dài hạn cho đầu tư và phát triển kinh tế. Với sự phát triển mạnh mẽ, thị trường này mang lại nhiều cơ hội hứa hẹn cho nhà đầu tư. Đối với những ai mới bắt đầu, cần nắm vững những kiến thức cơ bản dưới đây để tham gia thị trường hiệu quả.
1. Thời gian giao dịch chứng khoán
Các sàn giao dịch tại Việt Nam gồm HOSE, HNX, và UPCOM, có thời gian giao dịch từ 9h00 đến 15h00 từ thứ 2 đến thứ 6, trừ ngày nghỉ lễ.
- Sàn HOSE: Giao dịch từ 9h00 đến 15h00.
- Sàn HNX: Giao dịch từ 9h00 đến 15h00.
- Sàn UPCOM: Giao dịch từ 9h00 đến 15h00.
2. Ngày giao dịch T+ trong chứng khoán
Ngày giao dịch T0 là ngày bạn quyết định mua hoặc bán cổ phiếu. Các ngày T+1, T+2 là các ngày giao dịch tiếp theo. Từ ngày 29/8/2022, thị trường Việt Nam áp dụng quy tắc T+2, nghĩa là cổ phiếu về tài khoản sau 2 ngày làm việc.
Ví dụ:
- T+2.5: Nếu bạn mua cổ phiếu vào thứ 5, đến thứ 2 tuần sau, cổ phiếu sẽ về tài khoản và có thể bán vào chiều cùng ngày.
- T+3: Nếu mua cổ phiếu vào thứ 5, bạn phải đợi đến thứ 3 tuần sau mới có thể bán.
3. Cách đọc bảng giá chứng khoán
3.1. Mã chứng khoán (Ticker)
Mỗi công ty niêm yết đều có mã cổ phiếu riêng, ví dụ:
- Vinamilk: VNM.
- BIDV: BID.
- Vietcap: VCI.
3.2. Giá tham chiếu (Màu vàng)
Giá tham chiếu là giá đóng cửa của phiên giao dịch trước đó.
3.3. Giá trần (Màu tím)
Giá trần là mức giá cao nhất có thể đặt trong ngày, ví dụ:
- Sàn HOSE: +7% so với giá tham chiếu.
- Sàn HNX: +10%.
- Sàn UPCOM: +15%.
3.4. Giá sàn (Màu xanh lam)
Giá sàn là mức giá thấp nhất có thể đặt trong ngày:
- Sàn HOSE: -7%.
- Sàn HNX: -10%.
- Sàn UPCOM: -15%.
3.5. Giá xanh – xanh lá
Giá xanh là giá cao hơn giá tham chiếu nhưng chưa đến giá trần.
3.6. Giá đỏ
Giá đỏ là giá thấp hơn giá tham chiếu nhưng không phải là giá sàn.
3.7. Tổng khối lượng giao dịch
Đây là tổng số lượng cổ phiếu đã được giao dịch trong ngày, thể hiện tính thanh khoản của cổ phiếu.
4. Cách mua bán chứng khoán
Có hai cách phổ biến để mua bán chứng khoán:
- Qua phần mềm giao dịch: Các ứng dụng như VCI Mobile, Vietcap Trading cho phép nhà đầu tư mua bán cổ phiếu trực tiếp.
- Qua môi giới: Liên hệ với nhân viên môi giới để thực hiện các giao dịch.
5. Tiêu chí chọn cổ phiếu tốt
Nhà đầu tư nên chú trọng các tiêu chí sau để chọn cổ phiếu tốt:
- Tỷ lệ nợ/tài sản ngắn hạn < 1.1: Cho thấy công ty có tài chính ổn định.
- Chỉ số thanh toán hiện hành > 1.5: Thể hiện khả năng chi trả nợ ngắn hạn.
- Tăng trưởng EPS dương trong 5 năm: EPS phản ánh lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu.
- Chỉ số P/E thấp: Đánh giá tiềm năng tăng trưởng và giá trị hiện tại của cổ phiếu.
- P/B < 1.2: Cho biết cổ phiếu đang được định giá thấp.
- Cổ tức đều đặn: Các cổ phiếu chia cổ tức cao và ổn định thường an toàn hơn.
6. Cổ phiếu là gì?
Cổ phiếu là một loại chứng khoán, xác nhận quyền sở hữu một phần vốn của công ty phát hành. Người sở hữu cổ phiếu trở thành cổ đông và có quyền lợi như nhận cổ tức và tham gia quản lý công ty (đối với cổ phiếu thường).
- Cổ phiếu thường: Có quyền biểu quyết và được chia cổ tức dựa trên lợi nhuận công ty.
- Cổ phiếu ưu đãi: Ít quyền hơn nhưng được hưởng lãi suất cố định và ưu tiên thanh toán trước cổ đông thường.
7. Vì sao nên đầu tư cổ phiếu?
7.1. Lợi nhuận dài hạn
Thị trường chứng khoán có khả năng sinh lợi trung bình 20% mỗi năm, vượt trội hơn lãi suất tiết kiệm (6-7%/năm).
7.2. Tính thanh khoản cao
Cổ phiếu có tính thanh khoản cao, nghĩa là dễ dàng chuyển đổi thành tiền mặt khi cần thiết.
7.3. Đầu tư linh hoạt
Bạn không cần nhiều tiền để bắt đầu đầu tư chứng khoán. Với vài triệu đồng, bạn đã có thể mua cổ phiếu.
8. Các bước tham gia đầu tư cổ phiếu
Bước 1: Mở tài khoản giao dịch
Nhà đầu tư cần mở tài khoản tại các công ty chứng khoán như VNDIRECT hay SSI. Quá trình mở tài khoản đơn giản và có thể thực hiện trực tuyến.
Bước 2: Nạp tiền vào tài khoản
Sau khi mở tài khoản, bạn cần nạp tiền để giao dịch. Việc nạp tiền có thể thực hiện qua ngân hàng kết nối với tài khoản chứng khoán.
Bước 3: Đặt lệnh giao dịch
Bạn có thể đặt lệnh mua/bán cổ phiếu thông qua các ứng dụng giao dịch trực tuyến của công ty chứng khoán. Một số lệnh phổ biến:
- ATO (At The Opening): Lệnh mua/bán tại giá mở cửa.
- LO (Limit Order): Lệnh giới hạn mua/bán với giá chỉ định.
- MP (Market Price): Lệnh thị trường.
9. Nguyên tắc khớp lệnh
Các nguyên tắc khớp lệnh được áp dụng trong giao dịch chứng khoán để đảm bảo sự công bằng và minh bạch:
- Theo lệnh: Lệnh ATO/ATC được ưu tiên trong phiên định kỳ, lệnh MP/MTL/MOL trong phiên liên tục.
- Theo giá: Lệnh mua với giá cao hơn hoặc lệnh bán với giá thấp hơn sẽ được ưu tiên.
- Theo thời gian: Lệnh được đặt sớm hơn sẽ được thực hiện trước.
10. Nguyên tắc khi tham gia thị trường chứng khoán
Để giao dịch chứng khoán hiệu quả, nhà đầu tư cần tuân thủ các nguyên tắc sau:
- Nguyên tắc cạnh tranh: Giá cả phản ánh mối quan hệ giữa cung và cầu, nhà đầu tư phải cạnh tranh để đặt lệnh với mức giá tốt nhất.
- Nguyên tắc công bằng: Mọi nhà đầu tư tham gia thị trường đều phải tuân theo các quy định chung để đảm bảo sự công bằng.
- Nguyên tắc công khai: Thông tin trên thị trường phải minh bạch và rõ ràng để giúp nhà đầu tư đưa ra quyết định chính xác.
- Nguyên tắc trung gian: Các giao dịch chứng khoán phải thông qua các công ty chứng khoán hoặc môi giới để đảm bảo tính hợp pháp.
- Nguyên tắc tập trung: Giao dịch chỉ diễn ra tại các sàn giao dịch chứng khoán, dưới sự giám sát của cơ quan quản lý.
11. Cách mở tài khoản chứng khoán cho người mới
Hiện nay, quá trình mở tài khoản chứng khoán đã trở nên rất đơn giản và thuận tiện. Nhà đầu tư có thể mở tài khoản trực tuyến thông qua các ứng dụng của các công ty chứng khoán như HSC hoặc SSI. Quy trình chỉ yêu cầu cung cấp các thông tin cá nhân và chứng minh nhân dân hoặc căn cước công dân.
Ví dụ: Tại HSC, việc mở tài khoản online chỉ yêu cầu cung cấp CMND/CCCD và điện thoại có chức năng chụp ảnh. Một số quyền lợi khi mở tài khoản tại HSC:
- Phí giao dịch chỉ 0.1%.
- Tham gia các khóa học đào tạo từ cơ bản đến nâng cao miễn phí.
- Được hỗ trợ bởi đội ngũ tư vấn chuyên nghiệp.
12. Kiến thức về đầu tư chứng khoán cho người mới bắt đầu
12.1. Khái niệm cơ bản về đầu tư chứng khoán
Đầu tư chứng khoán là quá trình mua và bán các tài sản tài chính như cổ phiếu, trái phiếu, quỹ đầu tư và các sản phẩm tài chính khác trên thị trường. Mục tiêu của việc đầu tư là tạo ra lợi nhuận từ việc tăng giá trị tài sản hoặc từ cổ tức.
12.2. Cách thị trường chứng khoán hoạt động
Thị trường chứng khoán hoạt động như một nơi giao dịch giữa người mua và người bán cổ phiếu. Sau khi mở tài khoản, nhà đầu tư có thể mua và bán các cổ phiếu niêm yết thông qua nền tảng trực tuyến của công ty chứng khoán. Giao dịch diễn ra theo cơ chế khớp lệnh dựa trên nguyên tắc cạnh tranh về giá.
12.3. Lợi nhuận từ đầu tư chứng khoán đến từ đâu?
Lợi nhuận từ đầu tư chứng khoán đến từ ba nguồn chính:
- Chênh lệch giá mua và giá bán: Khi nhà đầu tư mua cổ phiếu với giá thấp và bán với giá cao hơn, họ kiếm được lợi nhuận từ chênh lệch giá.
- Lợi nhuận từ trái tức: Khi đầu tư vào trái phiếu, nhà đầu tư sẽ nhận được khoản lãi suất cố định từ công ty phát hành trái phiếu.
- Cổ tức: Cổ tức là phần lợi nhuận sau thuế của công ty được chia cho cổ đông.
12.4. Các hình thức đầu tư chứng khoán
- Đầu tư quỹ mở: Quỹ mở là hình thức đầu tư vào một danh mục cổ phiếu đa dạng do các chuyên gia tài chính quản lý. Quỹ mở giúp giảm thiểu rủi ro và phù hợp với nhà đầu tư mới.
- Đầu tư cổ phiếu: Đây là hình thức mua cổ phiếu của các công ty trên thị trường. Nhà đầu tư thu lợi từ việc bán cổ phiếu khi giá tăng hoặc từ cổ tức.
- Đầu tư trái phiếu: Trái phiếu là khoản vay mà nhà đầu tư cho công ty hoặc chính phủ vay, và họ nhận được lãi suất cố định. Trái phiếu ít rủi ro hơn cổ phiếu, nhưng lợi nhuận thường thấp hơn.
13. Chi tiết các bước đầu tư chứng khoán
Bước 1: Nắm vững kiến thức
Trước khi bắt đầu đầu tư, nhà đầu tư cần trang bị đầy đủ kiến thức về thị trường chứng khoán, các loại tài sản tài chính và cách hoạt động của thị trường.
Bước 2: Xác định mục tiêu đầu tư
Xác định rõ mục tiêu đầu tư, bao gồm mức độ rủi ro có thể chấp nhận, thời gian đầu tư và mục tiêu tài chính cụ thể như tăng trưởng tài sản hoặc bảo toàn vốn.
Bước 3: Thực hiện nghiên cứu và phân tích
Nhà đầu tư cần thực hiện nghiên cứu kỹ lưỡng về công ty hoặc thị trường mà họ muốn đầu tư. Việc phân tích cơ bản và kỹ thuật là cần thiết để đưa ra quyết định đầu tư chính xác.
Bước 4: Lập kế hoạch đầu tư
Dựa trên mục tiêu và kết quả nghiên cứu, nhà đầu tư cần xây dựng một kế hoạch đầu tư chi tiết, bao gồm danh mục đầu tư và cách phân bổ tài sản.
Bước 5: Mở tài khoản giao dịch
Nhà đầu tư cần mở tài khoản giao dịch tại các công ty chứng khoán hoặc ngân hàng có dịch vụ giao dịch chứng khoán để bắt đầu đầu tư.
Bước 6: Đặt lệnh giao dịch
Sau khi có tài khoản, nhà đầu tư có thể đặt lệnh giao dịch mua hoặc bán các tài sản tài chính như cổ phiếu, trái phiếu trên thị trường.
Bước 7: Theo dõi và đánh giá
Nhà đầu tư cần thường xuyên theo dõi danh mục đầu tư của mình để đánh giá hiệu suất và điều chỉnh khi cần.
Bước 8: Tối ưu hóa danh mục đầu tư
Dựa trên quá trình theo dõi và đánh giá, nhà đầu tư có thể tối ưu hóa danh mục của mình để đạt hiệu quả cao hơn và giảm thiểu rủi ro.
14. Lợi ích của việc đầu tư chứng khoán
14.1. Tích lũy nguồn vốn lâu dài
Đầu tư chứng khoán không chỉ giúp tạo ra lợi nhuận trong ngắn hạn mà còn là phương thức tích lũy tài sản lâu dài. Với lãi kép, khi tái đầu tư lợi nhuận, nhà đầu tư có thể tăng trưởng tài sản nhanh chóng trong tương lai.
14.2. Tạo ra nhiều nguồn thu nhập thụ động
Bằng việc đầu tư vào cổ phiếu chia cổ tức hoặc các loại trái phiếu có lãi suất cố định, nhà đầu tư có thể tạo ra thu nhập thụ động mà không cần quản lý trực tiếp. Đây là nguồn thu nhập bổ sung cho những người có thu nhập ổn định nhưng muốn đa dạng hóa kênh đầu tư.
14.3. Nâng cao khả năng quản lý tài chính và xử lý rủi ro
Tham gia đầu tư chứng khoán giúp nhà đầu tư hiểu rõ hơn về cách quản lý tài chính cá nhân, từ đó phát triển kỹ năng phân tích tài chính và xây dựng chiến lược xử lý rủi ro hiệu quả hơn. Việc đầu tư vào các công ty khác nhau và nắm bắt xu hướng thị trường sẽ giúp nhà đầu tư nhận biết cơ hội và thách thức.
14.4. Bổ sung kiến thức về kinh tế và tài chính
Đầu tư chứng khoán không chỉ giúp tăng tài sản mà còn là cơ hội học hỏi, bổ sung kiến thức về kinh tế, tài chính, và thị trường. Hiểu rõ các biến động kinh tế, tác động của chính sách vĩ mô, và cách thức hoạt động của các công ty lớn sẽ hỗ trợ nhà đầu tư đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn.
15. Kết luận
Việc đầu tư chứng khoán không chỉ đơn giản là mua bán cổ phiếu để kiếm lợi nhuận ngắn hạn mà còn là cách hiệu quả để tích lũy tài sản trong dài hạn. Nhà đầu tư cần hiểu rõ về các quy tắc và nguyên tắc hoạt động của thị trường, nắm vững các kiến thức tài chính cơ bản, và có kế hoạch đầu tư rõ ràng. Với những người mới bắt đầu, việc chọn lựa các công cụ đầu tư an toàn và hiệu quả như Sàn Đầu Tư qua Ứng Dụng MoMo sẽ giúp dễ dàng tiếp cận với thị trường và quản lý tài sản một cách hiệu quả. Đầu tư đúng đắn không chỉ giúp nhà đầu tư thu lợi nhuận mà còn mở ra cơ hội nâng cao kiến thức và hiểu biết tài chính.
