Nếu một ngày, toàn bộ tiền trong ví của bạn có thể bị “bốc hơi” chỉ bằng một lệnh từ hệ thống? Tiền của bạn, không còn là giấy, không còn nằm ở ngân hàng, mà là… mã code trong một hệ thống tập trung. Tôi đang nói về sự trỗi dậy của CBDC – Tiền kỹ thuật số của Ngân hàng Trung ương. Nó là cánh cửa đến tự do tài chính cho hàng tỷ người, hay là chiếc vòng kim cô siết chặt mọi giao dịch riêng tư của chúng ta? Và bạn có biết: Trung Quốc đã triển khai nó như một công cụ kiểm soát xã hội cực kỳ tinh vi, còn châu Âu và Mỹ thì vẫn lưỡng lự bởi nỗi ám ảnh mất quyền riêng tư?
Quay lại năm 2020, Trung Quốc chính thức thử nghiệm DCEP – đồng Nhân dân tệ kỹ thuật số, biến nước này thành chiến trường CBDC đầu tiên trên thế giới. Từ Thâm Quyến đến Tô Châu, hàng triệu người nhận được “bao lì xì kỹ thuật số”, cà phê cũng có thể thanh toán bằng một cú chạm điện thoại. Chính phủ Trung Quốc không giấu diếm ý định: nắm quyền kiểm soát tuyệt đối với lưu thông tiền tệ – từ kẻ trốn thuế, rửa tiền cho đến… các cuộc biểu tình nhỏ lẻ. Trong khi đó, châu Âu tung bản thử nghiệm đồng Euro số, nhấn mạnh “quyền riêng tư là ưu tiên” nhưng các quốc gia thành viên tranh cãi dữ dội về mức độ kiểm soát của nhà nước. Còn Mỹ? Fed vẫn loay hoay với “digital dollar”, sợ rằng chỉ một sai sót, cả hệ thống tài chính Mỹ có thể bị hack hoặc giám sát.
CBDC nghe thì hiện đại, nhưng hãy tưởng tượng: bạn bán một chiếc xe cũ, tiền chuyển vào ví kỹ thuật số và… bị trừ ngay 10% vì Nhà nước không xác nhận hợp đồng. Một bữa ăn khuya bất ngờ, lệnh hạn chế chi tiêu ngoài giờ khiến thanh toán bị từ chối? Ở Trung Quốc, chuyện này đã diễn ra: sau các cuộc biểu tình, chính phủ khoá ví kỹ thuật số của những người tham gia – đơn giản chỉ bằng một nút bấm. Ở châu Âu, các thử nghiệm đang bóp nghẹt quyền ẩn danh khi từng giao dịch đều lưu lại trong hệ thống. Còn Mỹ, các chuyên gia lo lắng rằng CBDC sẽ giết chết hàng triệu tài khoản ngân hàng truyền thống, tạo điều kiện cho “Big Brother” thao túng mọi tài sản số.
Bạn nghĩ điều này chỉ xảy ra ở Bắc Kinh, Berlin hay Washington? Đừng vội! Việt Nam cũng đã nghiên cứu CBDC – liệu rồi một ngày bạn sẽ nhận lương, gửi tiết kiệm, vay vốn, thậm chí đóng thuế… chỉ qua một ứng dụng do Nhà nước kiểm soát? Với nhà đầu tư, tài sản số hoá mở ra cửa mới: giao dịch nhanh, không lo tiền giả. Nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro khủng khiếp: bạn có thực sự sở hữu tiền của mình, khi chỉ một lỗi hệ thống hoặc quyết định hành chính, toàn bộ tài sản cá nhân có thể bị đóng băng, kiểm soát bất cứ lúc nào?
Tiền số hóa, quyền lực ai nắm? Bạn sẵn sàng đánh đổi sự thuận tiện để đổi lấy nguy cơ bị canh chừng từng khoảnh khắc? Hãy bình luận chia sẻ quan điểm của bạn: CBDC là tiến hóa của tài chính hay biến chúng ta thành “con tin” trong chính ví tiền của mình? Đừng quên theo dõi series Tiền – Quyền lực – Thế lực ngầm. Tập tiếp theo, chúng ta sẽ bóc trần một bí mật lớn: Ai thật sự được hưởng lợi khi bạn bắt đầu sử dụng CBDC?
