# SERIES 3: GIA TỘC – TRIẾT LÝ ĐẦU TƯ BỀN VỮNG
## Tập: Chi phí chìm – Đừng để “tiếc công” giết chết tương lai bạn
—
### 1. MỞ BÀI: BẢN NĂNG CỐ ĐẤM ĂN XÔI – VÒNG XOÁY KHÔNG LỐI THOÁT CỦA NHÀ ĐẦU TƯ
Trong hành trình đầu tư hay kinh doanh, hiếm ai chưa từng rơi vào hoàn cảnh này: Đã bỏ rất nhiều thời gian, công sức, và đặc biệt là tiền bạc vào một dự án hay khoản đầu tư, đến khi nhận ra tình hình không còn khả thi, ta lại do dự, ngần ngại hoặc thậm chí là từ chối dừng lại chỉ vì… “đã lỡ đầu tư quá nhiều”. Tâm lý tiếc công, tiếc của này – mang tên “chi phí chìm” (sunk cost) – là một chiếc bẫy tâm lý nguy hiểm, khiến chúng ta tiếp tục duy trì hay thậm chí gia tăng đầu tư vào những thứ không còn hy vọng, chỉ bởi không nỡ nhìn nhận những gì đã mất.
Thật vậy, ai trong chúng ta cũng từng ít nhất một lần tiếp tục ngồi lại rạp phim xem một bộ phim dở chỉ vì “đã mua vé”, hoặc dồn thêm tiền sửa chữa thứ máy móc vốn đã hỏng hóc nặng thay vì bỏ nó đi. Đó cũng chính là một biểu hiện điển hình và phổ biến nhất của “chi phí chìm” trong cuộc sống, chứ không riêng gì trong đầu tư.
—
### 2. “CHI PHÍ CHÌM” – KẺ SÁT NHÂN THÌ THẦM CỦA SỰ BỀN VỮNG
#### a. Định nghĩa chi phí chìm
Chi phí chìm là những khoản chi đã xảy ra trong quá khứ, dù là tiền bạc, công sức hay thời gian, mà hiện tại không thể lấy lại được bất kể quyết định tiếp theo là gì. Đặc điểm then chốt của chi phí chìm là: nó KHÔNG ảnh hưởng về mặt lý trí tới lựa chọn tiếp theo, bởi nó đã “chìm xuống quá khứ”. Tuy nhiên, trên thực tế, đa phần chúng ta bị chính nỗi tiếc nuối này tác động một cách vô hình và mạnh mẽ.
#### b. Ví dụ thực tiễn
– **Nhà đầu tư cổ phiếu cố chấp:** Một nhà đầu tư đã “lỡ” mua cổ phiếu của một doanh nghiệp với số tiền lớn, nhưng cổ phiếu này rớt giá mạnh do doanh nghiệp làm ăn sa sút. Thay vì bán cắt lỗ, họ giữ khư khư chỉ bởi không chịu “chấp nhận thua lỗ”, hy vọng giá sẽ hồi phục, kết quả càng ngày càng lún sâu, thậm chí mất trắng.
– **Chủ doanh nghiệp tiếc tiền:** Một dự án bất động sản sau khi xây dựng phần móng đã phát hiện ra nhiều rủi ro về pháp lý. Chủ đầu tư đã đổ nhiều tỷ đồng vào đó, nên bất chấp cảnh báo, cứ cố hoàn tất, hậu quả là thua lỗ gấp nhiều lần so với việc chịu dừng sớm.
– **Tâm lý tiếc công trong đời sống:** Không ít người, vì đã yêu một ai đó 5 năm, dù biết khó tiến xa, nhưng vẫn không dứt nổi chỉ vì “ngại tiếc tuổi xuân”.
Các ví dụ này cho thấy: nếu để chi phí chìm chi phối, bạn sẽ tiếp tục lún sâu vào những lựa chọn tồi, từ đó hủy hoại nguồn lực, thời gian và cơ hội tương lai.
—
### 3. BÀI HỌC: ĐỪNG ĐỂ QUÁ KHỨ TRÓI BUỘC HIỆN TẠI
#### a. Tỉnh táo “cắt lỗ” để tiến tới tương lai
Tâm lý tiếc công, tiếc của không xóa được những gì đã bỏ ra, mà chỉ khiến bạn mất thêm. Chi phí chìm đã không thể thay đổi, hãy tập trung vào: Liệu với phần nguồn lực còn lại, lựa chọn nào mới là tối ưu nhất cho tương lai?
– Nếu giữ lại khoản đầu tư sẽ dẫn tới mất thêm, đừng ngại cắt lỗ.
– Nếu một dự án không còn khả thi, hãy có dũng khí dừng lại.
Việc từ bỏ những dự án, công việc, hay mối quan hệ không còn giá trị là hành động bản lĩnh của người hiểu rõ nguyên tắc tài chính bền vững. Đừng vì “tiếc công”, tiếc tiền mà tự nhấn chìm bản thân vào nơi không lối thoát.
#### b. Câu chuyện thành công từ những nhà “cắt lỗ thông minh”
Nhiều doanh nhân, nhà đầu tư thành danh đều từng có giai đoạn thất bại, nhưng họ khác biệt ở chỗ dám chấp nhận chi phí chìm:
– Warren Buffett từng thẳng tay bán sạch cổ phiếu Tesco sau khi doanh nghiệp này suy giảm, chấp nhận lỗ hàng trăm triệu USD để ngăn lỗ lớn hơn nữa.
– Nhiều tập đoàn công nghệ lớn dám loại bỏ những dự án đã “đổ hàng trăm triệu đô” nhưng không còn tiềm năng.
Chính sự quyết đoán này giúp họ bảo toàn nguồn lực, chuyển sang những dự án, cơ hội triển vọng, từ đó gặt hái thành công lớn hơn.
—
### 4. ỨNG DỤNG CHIẾN LƯỢC “ĐỊNH VỊ CHI PHÍ CHÌM” VÀO TÀI CHÍNH CÁ NHÂN, KINH DOANH
#### a. Trong đầu tư chứng khoán
– **Biết cắt lỗ đúng lúc:** Đánh giá lại triển vọng doanh nghiệp, nếu các yếu tố cơ bản thay đổi tiêu cực, cần mạnh dạn cắt lỗ, chuyển vốn sang cơ hội khác. Hạn chế “trung bình giá xuống” ở những khoản đầu tư không còn giá trị thực, chỉ vì lỡ mất nhiều tiền trước đó.
– **Thiết lập nguyên tắc Stop-loss:** Đặt ngưỡng lỗ tối đa cho mỗi khoản đầu tư, và tuân thủ kỷ luật bán ra khi nó bị chạm ngưỡng, không viện cớ “đã lỡ đầu tư quá nhiều”.
#### b. Trong kinh doanh/doanh nghiệp
– **Đánh giá dự án định kỳ:** Luôn kiểm tra hiệu quả thật sự của các dự án, sản phẩm. Đừng ngại bỏ đi ý tưởng đã không còn phù hợp thị trường, dẫu trước đó đã đầu tư rất nhiều nguồn lực.
– **Phân bổ nguồn lực linh hoạt:** Chỉ giữ lại những dự án cho dòng tiền, giá trị bền vững. Sẵn sàng “giải thể” hay bán rẻ để thu hồi vốn nhằm tái đầu tư vào sáng kiến mới hứa hẹn hơn.
#### c. Trong cuộc sống cá nhân
– **Dám rút lui khi cần:** Trong các mối quan hệ, công việc, hãy luôn tự hỏi: Liệu đầu tư thêm “tình cảm/thời gian” có cải thiện được tương lai không? Nếu câu trả lời là “không”, hãy đủ mạnh mẽ để dừng lại và tìm kiếm cơ hội khác.
—
### 5. TỔNG KẾT: ĐẦU TƯ BỀN VỮNG LÀ DÁM BUÔNG BỎ ĐÚNG LÚC
Chi phí chìm là một thực trạng không thể thay đổi, nhưng cách bạn đối mặt với nó quyết định thành công tài chính và sự bền vững lâu dài. Hãy học cách chấp nhận cái đã trôi qua, giữ linh khí sáng suốt để tập trung vào hiệu quả của từng quyết định tiếp theo. Việc nghiêm khắc cắt lỗ, đổi hướng hoặc dừng lại đúng lúc không chỉ giúp bạn bảo toàn nguồn lực mà còn là dấu hiệu của sự trưởng thành và bản lĩnh trong kinh doanh cũng như cuộc sống. Đừng để tiếc nuối những gì đã mất dìm chết cơ hội phía trước – đầu tư bền vững là biết dừng lại để bắt đầu mới, mạnh mẽ và khôn ngoan hơn!
