Bạn có nghĩ rằng chỉ một con người, với trí tuệ và những lập luận cứng rắn, lại có thể quyết định “số phận” của đồng tiền trên toàn thế giới? Liệu một ý tưởng về tự do thị trường từng bị xem là dị giáo có thể trở thành trụ cột cho chính sách tài chính của những nền kinh tế hàng đầu? Hôm nay, bạn sẽ được khám phá chân dung vị “nhà truyền giáo” kiệt xuất của thị trường tự do – Milton Friedman, người khiến cả thế giới tài chính phải nhìn lại đồng tiền, lạm phát và quyền lực của nhà nước. Đằng sau những con số, những chuyến công du và các cuộc tranh luận nảy lửa là câu chuyện về một hành trình thay đổi tư duy kinh tế của nhân loại.
—
Những năm 1970, khi cả thế giới lao đao vì lạm phát phi mã và tăng trưởng đình trệ – cái gọi là “stagflation”, những học thuyết kinh tế nổi tiếng như Keynesian dường như mất tác dụng. Ở Chicago, trong một căn phòng nhỏ chất đầy tài liệu và bản thảo, một nhóm học giả đã mang tới cuộc cách mạng: trường phái Chicago và người dẫn đầu là Milton Friedman.
Friedman không chỉ là một giáo sư, ông còn là biểu tượng của một trào lưu, là người kiến tạo nên “kinh thánh” mới cho các nhà làm chính sách tiền tệ. Nổi danh với tác phẩm “Capitalism and Freedom” (1962) và chương trình truyền hình “Free to Choose”, ông đã hồi sinh và định hình lại niềm tin vào thị trường tự do, đả phá mạnh mẽ tư tưởng can thiệp quá mức của chính phủ vào nền kinh tế. Những năm tháng đó, “trường phái Chicago” nổi lên như một pháo đài học thuật chống lại hệ tư tưởng truyền thống, hun đúc hàng thế hệ học trò sẽ thay đổi chính sách ngân hàng trung ương và quỹ tiền tệ quốc tế suốt hàng thập kỷ sau.
—
Đi ngược lại với “đám đông”, Milton Friedman đặt ra một câu hỏi: “Điều gì thực sự gây ra lạm phát?” Với ông, thủ phạm không gì khác ngoài việc nhà nước in tiền quá mức và can thiệp thô bạo vào cung tiền. Friedman đã đưa ra “phương trình tiền tệ nổi tiếng” – lạm phát luôn và chỉ luôn là một hiện tượng tiền tệ. Nghĩa là, nếu chính phủ kiểm soát chặt chẽ cung tiền, ổn định giá trị đồng tiền, thì lạm phát sẽ được thuần hóa.
Hình dung nền kinh tế giống như một chiếc xe ô tô. Keynes, nhà kinh tế trước đó, nói rằng mỗi khi xe chậm lại, hãy đạp ga (tức tăng chi tiêu chính phủ). Nhưng Friedman lại cảnh báo, càng đạp ga quá nhiều, càng bơm xăng (tức cung tiền), xe sẽ trượt bánh, mất kiểm soát, cuối cùng lạm phát sẽ cuốn phăng tất cả. Friedman nhấn mạnh vai trò “tay lái” của Ngân hàng Trung ương, “ít can thiệp hơn, quản lý đồng tiền tốt hơn.”
Nổi tiếng với thí nghiệm “cái bánh pizza” ở Mỹ những năm 1960-70, khi mà Cục Dự trữ Liên bang (Fed) cố gắng giải quyết nạn thất nghiệp bằng cách in thêm tiền. Kết quả không phải là bữa tiệc no nê, mà là lạm phát bùng nổ, giá cả tăng chóng mặt và thất nghiệp vẫn cứ kéo dài. Friedman đã chứng minh: chính sách tiền tệ nhất thời không thể đẩy nền kinh tế đi lên một cách bền vững, mà chỉ mở đường cho những cuộc khủng hoảng tiềm tàng.
Ông cũng là người công khai thách thức những “bức tường” tư tưởng của nhiều quốc gia khi tư vấn trực tiếp cho các nền kinh tế, từ Chile cho đến Trung Quốc với loạt cải cách thị trường ngoạn mục. Dù còn gây tranh cãi, nhưng di sản của ông là nền tảng vững chắc cho các chính sách kiềm chế lạm phát và tự do hoá tài chính toàn cầu.
—
Vậy ý nghĩa của Friedman đối với Việt Nam và mỗi nhà đầu tư là gì? Đầu tiên, chúng ta có thể nhận ra tầm quan trọng sống còn của việc kiểm soát lạm phát, giữ ổn định giá trị đồng tiền. Lịch sử kinh tế Việt Nam từng chứng kiến những năm tháng siêu lạm phát cuối thập kỷ 80, chỉ đến khi chính sách tiền tệ được thắt chặt, chúng ta mới có được nền tảng ổn định cho phát triển.
Đối với các nhà đầu tư, lời nhắc nhở của Friedman về “sức mạnh của đồng tiền” vẫn còn nguyên giá trị: những chính sách bơm tiền không giới hạn, dù tạm thời giúp tăng trưởng, sẽ tiềm ẩn nguy cơ bong bóng tài sản, giá cả tăng vọt và rủi ro mất giá đồng tiền. Lời khuyên đầu tư cá nhân đơn giản nhưng sâu sắc: hãy theo dõi chặt chẽ động thái của Ngân hàng Trung ương và tín hiệu lạm phát, thay vì chỉ trông đợi vào các biện pháp kích thích ngắn hạn.
Dù “chủ nghĩa Friedman” không phải là liều thuốc vạn năng cho mọi nền kinh tế, nhưng nó nhắc nhở chúng ta về sự tỉnh táo trong việc tiêu xài đồng tiền và rủi ro của mọi chính sách “vung tay quá trán”. Đó cũng là lý do tại sao những “tỷ phú thông minh” – từ phố Wall đến phố Lò Sũ – luôn tìm kiếm sự an toàn của tài sản, chiến lược phòng thủ trước bất ổn tiền tệ.
—
Vậy, bạn có còn tin rằng chỉ cần bơm thêm tiền, thị trường sẽ ổn định và giàu lên? Hay bạn là người đồng tình với Friedman, rằng “không có bữa trưa nào miễn phí”, và sự thịnh vượng chỉ có thể đến từ kỷ luật tài chính, tự do thị trường và kiểm soát lạm phát chặt chẽ?
Trong tập tiếp theo, hãy cùng khám phá cuộc đối đầu kinh điển giữa các trường phái tài chính, những cuộc chiến ý tưởng đã định hình vận mệnh đồng tiền thế giới. Đừng quên để lại bình luận dưới video, chia sẻ suy nghĩ hoặc câu hỏi của bạn về chủ đề này nhé! Và nếu bạn đam mê kinh tế tài chính, nhớ subscribe kênh để đón xem những câu chuyện hấp dẫn, thực tế và đầy cảm hứng tiếp theo!
