Trật tự kinh tế mới đang hình thành
Trong bối cảnh căng thẳng thương mại giữa các nước lớn ngày càng leo thang, trật tự kinh tế toàn cầu đang chứng kiến những chuyển dịch sâu rộng vượt ra ngoài khuôn khổ hàng rào thuế quan truyền thống. Thế giới đang dần bước vào một kỷ nguyên đa cực địa chính trị với sự trỗi dậy của Trung Quốc và sự phục hồi vị thế của Nga.
Dưới thời Tổng thống Mỹ Donald Trump, chính sách “Nước Mỹ trên hết” đã thúc đẩy một chiến lược quyết liệt nhằm tái định hình cán cân quyền lực toàn cầu. Thay vì duy trì trật tự đa phương tốn kém và phụ thuộc vào các liên minh truyền thống, Mỹ đã sử dụng chính sách thuế quan nhằm gây sức ép lên các đối thủ, đặc biệt là Trung Quốc – đối thủ địa chính trị và kinh tế lớn nhất thế kỷ 21.
Trung Quốc, với vai trò là công xưởng của thế giới, đồng thời là cường quốc công nghệ và tài chính đang lên, đã trở thành mục tiêu chính trong các đòn áp thuế của Mỹ. Đáp lại, Bắc Kinh triển khai các biện pháp trả đũa như áp thuế lên hàng hóa Mỹ, đồng thời sử dụng các công cụ tài chính và tiền tệ như vũ khí chiến lược, bao gồm để đồng Nhân dân tệ giảm giá và thúc đẩy nội địa hóa công nghệ nhằm giảm phụ thuộc vào phương Tây.
Căng thẳng thương mại đã nhanh chóng vượt khỏi phạm vi các hàng rào thuế quan, trở thành một cuộc đối đầu toàn diện về chuỗi cung ứng, tiền tệ, công nghệ và tầm ảnh hưởng địa chính trị. Hệ quả là kinh tế toàn cầu đối mặt nguy cơ tăng trưởng chậm lại, thị trường tài chính biến động mạnh và niềm tin của nhà đầu tư vào hệ thống thương mại quốc tế suy giảm.
Sâu xa hơn, thương chiến không chỉ là phép thử giữa Mỹ và Trung Quốc mà còn là bàn đạp cho sự hình thành trật tự kinh tế mới, nơi thế giới được chia thành ba cực quyền lực chính: Mỹ, Trung Quốc – Nga, và Liên minh châu Âu.
Theo các dự báo, ông Donald Trump có thể sẽ tìm cách kết thúc xung đột Nga – Ukraine bằng một kế hoạch hòa bình, bao gồm cả nhượng bộ phạm vi ảnh hưởng của Nga tại châu Âu. Điều này sẽ giúp Mỹ sử dụng Nga như một đối trọng mềm, kéo Trung Quốc vào bàn đàm phán thương mại. Mối quan hệ giao dịch, thay vì đối đầu toàn diện với Trung Quốc, sẽ là đòn bẩy để Mỹ giảm gánh nặng quân sự ở nước ngoài, đồng thời củng cố vị thế độc tôn bằng sức mạnh kinh tế.
Sau đó, mô hình hòa bình tại Ukraine có thể sẽ được Mỹ áp dụng tại Đông Á, bằng cách công nhận một phần ảnh hưởng địa chiến lược của Trung Quốc tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Dự kiến, Mỹ sẽ duy trì sức mạnh răn đe quân sự để bảo vệ chuỗi cung ứng và lợi ích cốt lõi, nhưng chuyển trọng tâm sang sử dụng các công cụ mềm như thương mại và đầu tư để giữ chân các đồng minh như Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và các nước ASEAN trong quỹ đạo ảnh hưởng của mình.
Bài toán cho Việt Nam
Việt Nam đang nổi lên như một điểm đến thay thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhiều nhà sản xuất quốc tế chuyển dịch sang Việt Nam để tránh các biện pháp thuế từ Mỹ. Tuy nhiên, lợi thế này cũng tiềm ẩn rủi ro khi cả Mỹ và Trung Quốc đều là đối tác thương mại hàng đầu của Việt Nam. Nếu cuộc đối đầu giữa hai cường quốc này kéo dài và chuyển sang trạng thái phân cực sâu sắc, Việt Nam sẽ chịu áp lực từ cả hai phía.
Do đó, bài toán đặt ra cho Việt Nam không chỉ là tận dụng cơ hội, mà còn phải giữ vững cân bằng chiến lược, đa dạng hóa quan hệ thương mại và tăng cường nội lực để không bị cuốn vào vòng xoáy cạnh tranh giữa các siêu cường.
