Bạn có bao giờ thắc mắc: “Nếu quay ngược thời gian trở về hơn 2.500 năm trước, thế giới đã dùng gì để giao dịch, trao đổi những món hàng giá trị nhất?” Hãy tưởng tượng một thương gia trên sa mạc cổ đại, không túi tiền, không ví điện tử, chỉ sờ trong áo choàng lấy ra… những đồng tiền vàng lấp lánh, vang danh qua bao đế chế hùng mạnh và thậm chí, tái định hình cả bản đồ kinh tế thế giới! Câu chuyện bí mật phía sau sự xuất hiện của những đồng tiền vàng đầu tiên – bắt đầu như thế nào?
Quay ngược lại vùng đất Lydia của 2.700 năm trước – ngày nay là Thổ Nhĩ Kỳ – nơi được xem là cái nôi sản sinh ra đồng tiền vàng đầu tiên của nhân loại. Đó là vua Croesus, vị vua giàu đến mức “giàu như Croesus” trở thành thành ngữ. Ông đã cho đúc ra những đồng tiền đầu tiên từ hợp kim vàng-bạc (electrum), gọi là stater. Sử sách ghi lại rằng, trước đó người dân chỉ dùng đổi hàng lấy hàng hoặc thanh toán bằng những thỏi kim loại chưa chuẩn hóa. Sự xuất hiện của những đồng tiền vàng, đã khiến quyền lực của Lydia tăng vọt. Từ đó, các đế chế khác như Ba Tư, Hy Lạp, La Mã nhanh chóng học theo. La Mã cổ đại, chẳng hạn, đưa ra đồng aureus – vừa là biểu tượng cho quyền lực, vừa là công cụ trao đổi, và có khả năng “in dấu” hình ảnh hoàng đế trên từng đồng tiền, để quyền lực lan tỏa khắp nơi quân La Mã xuất hiện.
Vì sao vàng lại trở thành “vị vua của các tài sản”? Hãy tưởng tượng, thay vì vác theo hàng trăm cân ngũ cốc, muối, hay gia súc để đổi chác, các thương nhân chỉ cần vài đồng vàng nhỏ xíu, giá trị lại có thể đổi lấy lụa từ Trung Hoa, nho tươi từ Ai Cập, hay gia vị từ Ấn Độ. Vàng không bong tróc, không rỉ sét, dễ chia nhỏ, di chuyển hàng ngàn kilomet mà không mất giá, và đặc biệt – vàng hiếm nên không lo lạm phát như khi các đế chế tràn lan “in” tiền bằng đồng, chì kém giá trị. Đó là lý do vì sao những con đường thương mại vĩ đại như Con Đường Tơ Lụa không thể thiếu dáng hình những đồng tiền vàng. Các câu chuyện về “cướp biển săn kho báu” cũng chỉ là phản ánh khao khát quyền lực và giàu sang mà vàng mang lại!
Trong nền kinh tế cổ đại, vàng đóng vai trò là chuẩn mực niềm tin. Một thương nhân La Mã không thể biết tận mắt xem hàng hóa nơi đất Parthia (Ba Tư), nhưng chỉ cần đồng tiền vàng in hình hoàng đế trong tay, anh ta tin rằng bất cứ ai cũng công nhận giá trị ấy – dù cách xa Địa Trung Hải hàng ngàn dặm. Những đồng tiền vàng đầu tiên là cách để các nền văn minh thiết lập niềm tin vào thương mại, khiến giao dịch liên đế chế trở nên khả thi. Đó cũng là sự chuyển đổi vĩ đại từ nền kinh tế tự cung tự cấp, sang nền kinh tế thị trường có tính phân công, mở rộng và toàn cầu hóa đầu tiên ở quy mô cổ đại.
Vậy liên hệ đến hôm nay: có thể bạn không còn cầm trong tay đồng aureus hay stater, nhưng giá vàng thế giới vẫn là chỉ số “niềm tin tuyệt đối” mỗi khi bất ổn kinh tế – từ chiến tranh, lạm phát cho đến dịch bệnh. Việt Nam cũng không ngoại lệ: từ xa xưa đã có câu “tiền vàng bạc” – cho thấy ý nghĩa biểu tượng và giá trị thực tế của vàng trong mọi giai đoạn phát triển kinh tế xã hội. Những nhà đầu tư hiện đại, từ sếp lớn ở Phố Wall đến tiệm vàng Bến Thành, đều đồng thuận: vàng là “hầm trú ẩn an toàn”, là “bảo hiểm” khi đồng tiền giấy có thể mất giá… Và câu chuyện coin/token ngày nay, về mặt bản chất, cũng nỗ lực tái thiết lại niềm tin mà vàng – những đồng vàng cổ đại – đã gây dựng suốt nhiều thiên niên kỷ. Tuy nhiên hãy lưu ý, trong dài hạn, vàng vừa là cơ hội, vừa là thách thức. Cơ hội khi giá vàng tăng theo bất ổn toàn cầu, thách thức vì đây là tài sản không sinh lời chủ động. Có thời kỳ “cơn sốt vàng” khiến nhiều nhà đầu tư khốn đốn vì “ném tiền vào kim loại này” đúng lúc bóng bóng vỡ!
Chặng đường hấp dẫn của vàng vẫn chưa khép lại. Trong tập tiếp theo, chúng ta sẽ giải mã: Liệu vàng còn là “vua” trong thế giới tài chính số hóa hiện đại? Hay đồng tiền mới nào sẽ lật đổ vị thế của kim loại quý này trên thị trường toàn cầu? Hãy để lại bình luận về “kho báu vàng” bạn từng nghe hoặc trải nghiệm, và đừng quên đăng ký kênh Podcast Chủ Đề Vàng để luôn là người đầu tiên khám phá các bí mật tài chính cổ – kim!
