Kế hoạch giảm thuế có thể khiến Mỹ thâm hụt ngân sách nhiều hơn

Dự luật thuế và chi tiêu mà Đảng Cộng hòa đang thúc đẩy, được Tổng thống Donald Trump miêu tả là “lớn lao, đẹp đẽ”, đang đối mặt với thực tế là kế hoạch này có thể khiến thâm hụt ngân sách liên bang Mỹ tiếp tục gia tăng, đồng thời làm khối nợ công vốn đã rất lớn càng phình to hơn.

Được coi là trụ cột trong chính sách kinh tế nhiệm kỳ hai của ông Trump, dự luật bao gồm gia hạn các biện pháp cắt giảm thuế năm 2017, miễn thuế tiền tip, tăng chi tiêu cho quốc phòng và thực thi luật pháp về nhập cư. Để bù đắp, dự luật đề xuất cắt giảm chi tiêu cho các chương trình phúc lợi xã hội như Medicaid và chấm dứt nhiều khoản trợ cấp cho năng lượng sạch. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định dự luật sẽ làm thâm hụt ngân sách của Washington tăng thêm hàng nghìn tỷ USD trong 10 năm tới.

Đảng Cộng hòa, vốn luôn đề cao khẩu hiệu giảm thâm hụt, cho rằng tăng trưởng kinh tế cao hơn sẽ bù đắp thiếu hụt ngân sách. Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, kế hoạch này có thể khiến tình hình tài khóa của Chính phủ liên bang Mỹ trở nên u ám hơn.

Cuộc tranh luận về giảm thuế

Tuần qua, dự luật đã được Hạ viện Mỹ thông qua và chuyển tới Thượng viện. Trước đó, tại Hạ viện đã diễn ra tranh luận căng thẳng trong nội bộ Đảng Cộng hòa giữa phe ủng hộ giảm thuế và những người muốn cắt giảm chi tiêu mạnh hơn. Với đa số mong manh 220-213, phe giảm thuế phải chấp nhận để một số hạng mục hết hạn, nhằm tăng khả năng dự luật được thông qua.

Một số thành viên bảo thủ như Hạ nghị sỹ Chip Roy (Texas) muốn đẩy mạnh cắt giảm chi tiêu và kết thúc sớm việc miễn thuế năng lượng sạch. Trong khi đó, Hạ nghị sỹ Jen Kiggans (Virginia) lo ngại việc miễn thuế này sẽ kết thúc quá sớm. Hạ nghị sỹ Nick LaLota (New York) đề xuất tăng thuế suất tối đa để bù cho việc khấu trừ thuế ở cấp bang và địa phương.

Trong lúc tranh luận, Moody’s ngày 16/5/2025 đã hạ điểm tín nhiệm của Mỹ, nhận định Quốc hội sẽ không có các biện pháp đủ quyết liệt để giảm chi tiêu hay thâm hụt ngân sách. Nợ chính phủ Mỹ do các cá nhân, tổ chức ngoài liên bang nắm giữ đã lên tới 29 nghìn tỷ USD, gần gấp đôi so với năm 2017 khi thông qua đạo luật cắt giảm thuế. Hiện nay, cứ mỗi 7 USD chi tiêu thì gần 1 USD dùng để trả lãi nợ công, nhiều hơn cả chi tiêu quốc phòng.

Nếu tính cả nợ do các cơ quan liên bang nắm giữ, tổng nợ của Chính phủ Mỹ là 36,2 nghìn tỷ USD. Theo ước tính của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO), dự luật giảm thuế sẽ làm khối nợ này tăng thêm 3,8 nghìn tỷ USD trong 10 năm tới.

Phía Đảng Dân chủ cho rằng có sự khác biệt lớn giữa lời nói và thực tế dự luật của Đảng Cộng hòa. Hạ nghị sỹ Dân chủ Becca Balint (Vermont) nhận định: “Người dân sẽ bị cắt giảm chăm sóc y tế. Nhiều trẻ nhỏ và cựu chiến binh sẽ bị đói. Các bệnh viện nông thôn có thể đóng cửa. Trong khi đó, người giàu lại càng giàu hơn.”

Trên thực tế, Mỹ đang đối mặt với sự mất cân đối cấu trúc giữa thu ngân sách và chi tiêu công, xuất phát từ dân số già hóa, chi tiêu tăng, các đợt cắt giảm thuế và chương trình hỗ trợ kinh tế khẩn cấp trong khủng hoảng tài chính 2008 và đại dịch Covid-19.

Những dự báo ảm đạm về nợ nần

Nợ công lớn hơn có thể đẩy lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ và lãi suất tăng, gây áp lực giảm đầu tư khu vực tư nhân. Lợi suất trái phiếu hiện đã cao hơn nhiều so với năm 2017. Trong tuần từ 12/5-18/5/2025, lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 30 năm vượt 5%, cao nhất từ tháng 10/2023; kỳ hạn 10 năm gần 4,6%.

Theo số liệu của Bộ Tài chính Mỹ, từ đầu năm tài khóa 2025 (1/10/2024) đến hết tháng 4/2025, Washington đã thâm hụt ngân sách 1,05 nghìn tỷ USD, tăng 13% so với cùng kỳ năm trước, dù thu từ thuế quan tăng mạnh trong tháng 4/2025.

Moody’s dự báo nếu gia hạn chương trình cắt giảm thuế 2017, thâm hụt ngân sách cơ bản của Chính phủ liên bang sẽ tăng thêm khoảng 4 nghìn tỷ USD trong 10 năm tới. Moody’s cũng cho rằng thâm hụt ngân sách liên bang sẽ tiếp tục tăng lên gần 9% GDP trước năm 2035, từ mức 6,4% năm 2024, chủ yếu do chi trả lãi nợ và chi tiêu tăng, nguồn thu ngân sách giảm. Khối nợ liên bang dự kiến sẽ lên 134% GDP trước năm 2035 từ mức 98% năm 2024.

Hai khoản chi lớn nhất trong ngân sách Mỹ là chương trình hưu trí Social Security và trả lãi nợ công. Social Security đã tiêu tốn 945 tỷ USD trong 7 tháng đầu năm tài khóa, tăng 9% so với cùng kỳ. Tiền lãi trái phiếu kho bạc tăng 10%, đạt 684 tỷ USD. Riêng tháng 4/2025, tiền trả lãi ròng cho số nợ công 36,2 nghìn tỷ USD là 89 tỷ USD.

Hai khoản chi lớn khác là các chương trình chăm sóc y tế Medicare và Medicaid. Chi phí cho Medicare tăng 16% lên 658 tỷ USD, Medicaid tăng 6% lên 387 tỷ USD trong 7 tháng đầu năm tài khóa.

Theo ước tính của CBO, nếu Quốc hội Mỹ không có biện pháp điều chỉnh, Chính phủ Mỹ sẽ vay thêm 21 nghìn tỷ USD giai đoạn 2025-2034, khiến tỷ lệ nợ do các chủ nợ tư nhân và nước ngoài nắm giữ so với GDP tăng lên 117%, vượt kỷ lục thời hậu Chiến tranh Thế giới thứ hai.

Dự luật giảm thuế của Đảng Cộng hòa có thể khiến thâm hụt ngân sách tăng thêm khoảng 13% do giảm thu ngân sách nhiều hơn so với mức giảm chi tiêu. Cụ thể, thu ngân sách từ thuế giảm gần 4 nghìn tỷ USD, dù giảm được 1,6 nghìn tỷ USD chi tiêu cho Medicaid, hỗ trợ dinh dưỡng và cho sinh viên vay học. Dự luật cũng tăng chi vài trăm tỷ USD cho an ninh biên giới, quốc phòng và hỗ trợ nông dân.

Hiện chưa có con số ước tính chính thức cuối cùng, nhưng tổng hiệu ứng thâm hụt ngân sách của dự luật này là 2,7 nghìn tỷ USD trong 10 năm so với việc không có dự luật và để chương trình cắt giảm thuế năm 2017 tự động hết hạn vào cuối năm nay, theo Ủy ban Ngân sách liên bang có trách nhiệm (CRFB).

Những người Cộng hòa cho rằng thâm hụt ngân sách thực tế sẽ không tăng mạnh nếu dự luật được thông qua, bởi giảm thuế và nới lỏng quy chế giám sát ngành dầu khí sẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, từ đó tăng thu ngân sách. Tuy nhiên, một số chuyên gia kinh tế nhấn mạnh lập luận này chưa tính đến tác động tiêu cực của chính sách thuế quan của ông Trump đối với nền kinh tế Mỹ.

“Dựa vào tăng trưởng kinh tế đã trở thành một ‘cây đũa thần’ mà những người Cộng hòa thường đưa ra khi có vấn đề phát sinh”, ông Boccia nhận xét.

Xem nội dung đầy đủ trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 21-2025.

Từ khóa: VnEconomy, kinh tế Mỹ, nợ công, thâm hụt ngân sách, thế giới, Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 21-2025