Kế hoạch giảm thuế có thể khiến Mỹ thâm hụt ngân sách nhiều hơn

Dự luật thuế và chi tiêu mà Đảng Cộng hòa đang thúc đẩy, được Tổng thống Donald Trump miêu tả là “lớn lao, đẹp đẽ”, đang đối mặt với thực tế rằng kế hoạch này có khả năng làm thâm hụt ngân sách liên bang Mỹ tăng mạnh và khối nợ công vốn đã lớn sẽ tiếp tục phình to.

Được coi là trụ cột trong chính sách kinh tế nhiệm kỳ hai của ông Trump, dự luật này bao gồm việc gia hạn các biện pháp cắt giảm thuế năm 2017, bổ sung miễn thuế tiền tip, đồng thời tăng chi tiêu cho quốc phòng và thực thi luật pháp về nhập cư. Để bù đắp, dự luật đề xuất cắt giảm chi tiêu cho một số chương trình phúc lợi xã hội như Medicaid và chấm dứt nhiều khoản trợ cấp cho lĩnh vực năng lượng sạch. Tuy nhiên, các chuyên gia dự báo dự luật sẽ làm thâm hụt ngân sách của Washington tăng thêm hàng nghìn tỷ USD trong 10 năm tới.

Đảng Cộng hòa lập luận rằng tăng trưởng kinh tế cao hơn sẽ giúp bù đắp sự thiếu hụt, song nhiều chuyên gia nhận định kế hoạch này sẽ khiến tình hình tài khóa của Chính phủ liên bang Mỹ trở nên ảm đạm hơn.

Cuộc tranh luận về giảm thuế

Tuần qua, dự luật đã được Hạ viện Mỹ phê chuẩn và chuyển tới Thượng viện. Trước cuộc bỏ phiếu, nội bộ Đảng Cộng hòa diễn ra tranh luận gay gắt giữa phe ủng hộ giảm thuế và phe muốn cắt giảm chi tiêu nhiều hơn, nhanh hơn. Với đa số mong manh 220-213, phe giảm thuế buộc phải giảm bớt tham vọng, chấp nhận để một số hạng mục giảm thuế hết hạn nhằm tăng cơ hội thông qua dự luật.

Một số thành viên bảo thủ như hạ nghị sỹ Chip Roy (Texas) muốn đẩy mạnh cắt giảm chi tiêu và kết thúc sớm miễn thuế năng lượng sạch. Ngược lại, các nghị sỹ như Jen Kiggans (Virginia) lo ngại việc miễn thuế này kết thúc quá sớm. Hạ nghị sỹ Nick LaLota (New York) đề xuất tăng thuế suất tối đa thuế thu nhập cá nhân để bù đắp cho việc khấu trừ thuế nhiều hơn ở cấp tiểu bang và địa phương.

Trong khi tranh luận diễn ra, tổ chức xếp hạng tín nhiệm Moody’s ngày 16/5/2025 đã hạ một bậc điểm tín nhiệm của Mỹ. Moody’s nhận định Quốc hội Mỹ sẽ không có biện pháp đủ quyết liệt trong nhiều năm để giảm chi tiêu hay thâm hụt ngân sách.

Nợ chính phủ Mỹ do các cá nhân, tổ chức ngoài liên bang nắm giữ hiện khoảng 29 nghìn tỷ USD, gần gấp đôi so với thời điểm thông qua đạo luật cắt giảm thuế năm 2017. Trong chi tiêu của Chính phủ Mỹ, cứ 7 USD lại có gần 1 USD dùng để trả lãi nợ công, nhiều hơn cả chi tiêu cho quốc phòng. Nếu tính cả nợ do các cơ quan liên bang nắm giữ, tổng nợ của Chính phủ Mỹ là 36,2 nghìn tỷ USD. Theo ước tính của Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO), dự luật giảm thuế của Đảng Cộng hòa sẽ khiến khối nợ này tăng thêm 3,8 nghìn tỷ USD trong thập kỷ tới.

Bên phía Đảng Dân chủ, các nghị sỹ cho rằng có khoảng cách lớn giữa tuyên bố và thực tế dự luật của Đảng Cộng hòa. Hạ nghị sỹ Becca Balint (Vermont) nhận định: “Người dân sẽ bị cắt giảm chăm sóc y tế. Nhiều trẻ nhỏ và cựu chiến binh sẽ bị đói. Các bệnh viện vùng nông thôn có thể phải đóng cửa. Trong khi đó, người giàu lại càng giàu hơn”.

Mỹ hiện đối mặt sự mất cân đối cấu trúc giữa thu ngân sách từ thuế và chi tiêu công, xuất phát từ dân số lão hóa, chi tiêu tăng, các đợt cắt giảm thuế và các chương trình hỗ trợ kinh tế khẩn cấp trong khủng hoảng tài chính 2008 và đại dịch Covid-19.

Những dự báo ảm đạm về nợ nần

Khối nợ công lớn hơn có thể đẩy lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ và lãi suất tăng, gây áp lực giảm đầu tư khu vực tư nhân. Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ hiện đã cao hơn nhiều so với năm 2017. Trong tuần từ 12/5 – 18/5/2025, lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm vượt 5%, cao nhất kể từ tháng 10/2023. Lợi suất kỳ hạn 10 năm lên gần 4,6%.

Theo số liệu của Bộ Tài chính Mỹ, từ đầu năm tài khóa 1/10/2024 đến hết tháng 4/2025, Washington đã thâm hụt ngân sách 1,05 nghìn tỷ USD, tăng 13% so với cùng kỳ năm trước, dù thu từ thuế quan tăng mạnh trong tháng 4/2025 đã giúp giảm bớt mức thâm hụt.

Moody’s nhận định: “Nếu chương trình cắt giảm thuế 2017 được gia hạn, thâm hụt ngân sách cơ bản của Chính phủ liên bang sẽ tăng thêm khoảng 4 nghìn tỷ USD trong thập kỷ tới”. Moody’s dự báo thâm hụt ngân sách liên bang sẽ tiếp tục tăng lên gần 9% GDP trước năm 2035, từ mức 6,4% năm 2024, chủ yếu do tiền trả lãi, chi tiêu tăng và nguồn thu ngân sách tương đối thấp hơn. Khối nợ liên bang được dự báo tăng lên 134% GDP trước năm 2035, từ mức 98% năm 2024.

Hai khoản chi lớn nhất trong ngân sách Chính phủ Mỹ là chương trình hưu trí Social Security và trả lãi nợ công. Social Security đã tiêu tốn 945 tỷ USD trong 7 tháng đầu năm tài khóa, tăng 9% so với cùng kỳ năm trước. Tiền lãi trái phiếu kho bạc tăng 10%, lên 684 tỷ USD. Riêng tháng 4/2025, tiền trả lãi ròng cho nợ công 36,2 nghìn tỷ USD là 89 tỷ USD.

Hai khoản chi lớn khác là các chương trình chăm sóc y tế Medicare và Medicaid. Chi phí cho Medicare tăng 16% trong 7 tháng đầu năm tài khóa, lên 658 tỷ USD; chi phí cho Medicaid tăng 6% lên 387 tỷ USD.

Theo ước tính của CBO, nếu Quốc hội Mỹ không hành động, Chính phủ sẽ vay thêm 21 nghìn tỷ USD trong giai đoạn 2025-2034, đưa tỷ lệ nợ chính phủ do các chủ nợ tư nhân và nước ngoài nắm giữ so với GDP lên 117%, vượt kỷ lục thời hậu Chiến tranh Thế giới thứ hai.

Nếu so với kịch bản không có dự luật, dự luật giảm thuế của Đảng Cộng hòa khiến thâm hụt ngân sách tăng thêm khoảng 13% do giảm thu ngân sách nhiều hơn mức giảm chi tiêu. Thu ngân sách từ thuế giảm gần 4 nghìn tỷ USD, dù giảm được 1,6 nghìn tỷ USD chi tiêu thông qua cắt giảm cho các chương trình Medicaid, hỗ trợ dinh dưỡng và cho sinh viên vay ăn học. Dự luật cũng tăng chi tiêu vài trăm tỷ USD cho an ninh biên giới, quốc phòng và hỗ trợ nông dân.

Hiện chưa có con số ước tính chính thức cuối cùng, nhưng tổng hiệu ứng thâm hụt ngân sách của dự luật này là 2,7 nghìn tỷ USD trong 10 năm, so với việc không có dự luật và để chương trình cắt giảm thuế năm 2017 tự động hết hạn, theo Ủy ban Ngân sách liên bang có trách nhiệm (CRFB).

Những người Cộng hòa cho rằng thâm hụt ngân sách thực tế sẽ không tăng như vậy nếu dự luật được thông qua, vì việc giảm thuế và nới lỏng quy chế với ngành dầu khí sẽ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, từ đó tăng thu ngân sách. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia kinh tế nhấn mạnh rằng lập luận này chưa tính đến tác động tiêu cực của chính sách thuế quan của ông Trump đối với nền kinh tế.

Ông Romina Boccia nhận xét: “Dựa vào tăng trưởng kinh tế đã trở thành một ‘cây đũa thần’ mà những người Cộng hòa thường đưa ra khi có vấn đề xuất hiện”.

Xem nội dung đầy đủ tại Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 21-2025.

Từ khóa: kinh tế Mỹ, nợ công, VnEconomy, thâm hụt ngân sách, thế giới, Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 21-2025