Trong khi thị trường chứng khoán Mỹ vừa có một phiên giao dịch rực rỡ, được tiếp thêm sức mạnh bởi quyết định tạm hoãn thuế quan của Tổng thống Donald Trump, thì không phải ai cũng lạc quan như các nhà đầu tư phố Wall. Đằng sau vẻ ngoài hân hoan của thị trường là một cảnh báo âm thầm nhưng đầy trọng lượng: nền kinh tế Mỹ có thể đang bước vào một chu kỳ suy thoái – ngay lúc này.
Lời cảnh báo ấy không đến từ một kẻ bi quan vô căn cứ, mà từ Peter Berezin – Giám đốc chiến lược toàn cầu tại BCA Research. Vị chuyên gia từng tiên đoán chính xác vào cuối năm 2024 rằng chính sách thương mại đối đầu của Trump sẽ dẫn đến một “cơn địa chấn toàn cầu”. Và giờ đây, khi những gì ông dự báo đang dần hiện hữu, người ta bắt đầu lắng nghe ông một cách nghiêm túc hơn.
Theo Berezin, quyết định bất ngờ của Trump vào ngày hôm sau – tạm ngưng áp thuế lên phần lớn các quốc gia trong vòng 90 ngày – không phải là “phao cứu sinh” mà thị trường đang nghĩ tới. “Tôi vẫn cho rằng rất khó để tránh khỏi một cuộc suy thoái ở thời điểm này,” Berezin chia sẻ qua email, khi các chỉ số như S&P 500 tăng vọt sau tuyên bố của Trump. Lý do? Một loạt các thuế quan 10% vẫn đang còn hiệu lực, đặc biệt là với Trung Quốc, quốc gia duy nhất bị loại khỏi lệnh tạm hoãn.
Cái giá của việc “mua trước” và hệ quả đảo ngược
Nếu nhìn lướt qua, nền kinh tế Mỹ vẫn có vẻ ổn định. Tăng trưởng việc làm vượt kỳ vọng. Tỷ lệ thất nghiệp tuy có nhích lên đôi chút nhưng vẫn ở mức thấp. Các doanh nghiệp công bố lợi nhuận quý IV khá tích cực. Nhưng Berezin cho rằng chính những con số “tích cực” ấy mới là vấn đề.
Trong bối cảnh thuế quan bị đẩy cao vào cuối năm ngoái, người tiêu dùng và doanh nghiệp đã đẩy mạnh mua sắm như một cách để “tránh bão” giá cả – một chiến lược phòng vệ trước khi hàng hóa trở nên đắt đỏ hơn. Berezin gọi đây là hiện tượng “tariff front-running” – tức mua trước khi thuế áp dụng.
Nhưng khi không còn nhu cầu tích trữ, điều gì sẽ xảy ra?
“Giờ thì ngược lại,” ông nói. “Chúng ta sẽ chứng kiến hiện tượng ‘tariff front-waiting’ – người tiêu dùng trì hoãn mua sắm để chờ đợi giá giảm hoặc thuế bị hủy bỏ.”
Các nhà phân tích tại UBS Global Wealth Management cũng từng cảnh báo về rủi ro từ nhu cầu bị kéo về sớm (“pulled-forward demand”). Họ cho rằng các ngành bị ảnh hưởng bởi thuế quan có thể chứng kiến lợi nhuận sụt giảm mạnh nếu kết quả kinh doanh phản ánh việc mua sắm sớm hơn bình thường. Berezin tin rằng kịch bản này đang bắt đầu xảy ra.
Vòng xoáy suy thoái: Từ tâm lý trì hoãn đến cơn lốc mất việc
Trong góc nhìn của Peter Berezin, những gì đang chực chờ phía trước không chỉ là sự sụt giảm tạm thời trong chi tiêu tiêu dùng. Đó là khởi đầu của một vòng xoáy nguy hiểm – nơi mỗi mắt xích trong nền kinh tế đều bị kéo theo chuỗi phản ứng tiêu cực.
“Khi người dân bắt đầu trì hoãn chi tiêu, doanh thu doanh nghiệp sụt giảm. Điều này buộc các công ty phải cắt giảm đầu tư, thậm chí sa thải nhân sự,” Berezin nhận định. “Khi tỷ lệ thất nghiệp bắt đầu tăng, rất khó để đảo ngược đà tăng đó – đặc biệt trong bối cảnh hiện nay.”
Ông đang nhắc tới một tình huống nhạy cảm: Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Federal Reserve) không thể mạnh tay hạ lãi suất để hỗ trợ nền kinh tế như trước đây, do lo ngại áp lực lạm phát vẫn còn tồn tại.
Đây là một trong những điểm nghẽn then chốt: công cụ kích thích tiền tệ bị giới hạn, trong khi đà lao dốc của chi tiêu tiêu dùng đang ngày càng rõ rệt. Thị trường, về mặt tâm lý, không còn hứng khởi trước các động thái chính sách không nhất quán từ Nhà Trắng – nhất là khi những thay đổi thường diễn ra đột ngột và thiếu định hướng dài hạn.
Chiến lược không nhất quán và câu hỏi về “mục tiêu thực sự” của Trump
Trump từng khẳng định rằng mục tiêu của ông khi áp thuế là nhằm ép các đối tác thương mại giảm rào cản thuế quan, đồng thời kêu gọi các công ty Mỹ đưa dây chuyền sản xuất trở lại nội địa – từ đó tạo thêm việc làm và thu thuế cho ngân sách. Nhưng theo Berezin, những mục tiêu ấy lại mâu thuẫn với nhau.
“Hoặc là bạn dùng thuế như một công cụ đàm phán, hoặc là bạn xem nó như nguồn thu lâu dài và là đòn bẩy để khuyến khích dịch chuyển sản xuất. Bạn không thể vừa làm cả hai,” ông khẳng định.
Thậm chí, việc coi thuế quan như một công cụ tài chính để tăng thu ngân sách cũng bị ông xem là thiếu thực tế. “Bạn không thể kỳ vọng tạo ra một nguồn thu bền vững từ thuế nhập khẩu, rồi lại yêu cầu các công ty chuyển sản xuất về Mỹ – nơi họ sẽ không cần đóng thuế nữa. Đó là sự mâu thuẫn cơ bản,” ông phân tích.
Giá tăng, lạm phát và nghịch lý chính sách
Một lập luận nữa khiến Berezin bối rối là việc chính quyền Trump tuyên bố rằng thuế quan sẽ không dẫn đến lạm phát, nhưng đồng thời kỳ vọng người tiêu dùng Mỹ sẽ chuyển sang dùng hàng nội địa nhiều hơn.
Theo ông, điều gì sẽ khiến người dân thay đổi thói quen tiêu dùng nếu giá nhập khẩu không tăng? “Làm sao bạn kỳ vọng người ta chuyển sang mua hàng Mỹ nếu hàng nhập khẩu vẫn rẻ? Nếu không có sự chênh lệch đáng kể về giá cả, thì hành vi tiêu dùng sẽ không thay đổi. Đó là logic đơn giản,” Berezin nhấn mạnh.
Thâm hụt thương mại: “Một vấn đề bị thổi phồng”
Một trong những trụ cột chính trong lập luận của Trump về chính sách thuế quan là việc giảm thâm hụt thương mại. Nhưng theo Berezin, cách nhìn nhận vấn đề này hoàn toàn sai lầm – thậm chí là nguy hiểm.
“Chấm dứt thâm hụt thương mại sẽ khiến hệ thống tài chính toàn cầu sụp đổ,” ông nói thẳng. Nghe có vẻ cường điệu, nhưng luận điểm của ông lại rất logic: Mỹ là nền kinh tế có sức tiêu thụ lớn nhất thế giới. Việc Mỹ nhập khẩu nhiều hơn xuất khẩu không chỉ là chuyện số học đơn thuần, mà còn là trụ đỡ của dòng vốn toàn cầu. Cắt giảm nhập khẩu đột ngột sẽ làm gián đoạn chuỗi cung ứng, bóp nghẹt thanh khoản, và gây ra hiệu ứng domino lên các nền kinh tế khác.
Berezin không cho rằng thâm hụt thương mại khiến nước Mỹ “nghèo đi” như cách Trump mô tả. “Mỹ đã đạt gần mức toàn dụng lao động,” ông dẫn chứng. “Nếu bạn giảm thâm hụt thương mại, bạn không thể sản xuất ra nhiều hơn – bạn chỉ đang dịch chuyển lao động từ lĩnh vực có năng suất cao sang lĩnh vực có năng suất thấp.”
Nói cách khác, nếu Mỹ cố gắng tự sản xuất mọi thứ, từ quần áo cho tới giày dép, thì nền kinh tế sẽ lãng phí nguồn nhân lực vào các ngành không tạo ra giá trị cao – một bước lùi chứ không phải tiến. “Tại sao lại phải làm điều đó?” ông đặt câu hỏi, gần như mang sắc thái mỉa mai.
Chiến lược thiếu nhất quán có thể khiến mọi dự báo đảo chiều
Dù được xem là “gấu lớn” trên thị trường, Berezin lại khá khiêm tốn về khả năng dự báo của mình. Ông hiểu rõ rằng những vòng xoáy kinh tế – cũng giống như hành vi của thị trường – rất dễ bị thay đổi bởi một cú ngoặt chính sách bất ngờ.
“Làm nghề này đủ lâu, tôi hiểu rằng đôi khi chỉ vừa bước vào khúc cua của vòng vinh quang thì bạn đã bị thực tế chứng minh là sai,” Berezin chia sẻ. Một cách đầy hình ảnh, ông mô tả những “chiến thắng” phân tích trên thị trường như một vòng đua chưa bao giờ có vạch đích rõ ràng.
Dù vậy, đến thời điểm này, cảnh báo của Berezin vẫn đang dần thành hiện thực. Và dù thị trường có thể tạm lạc quan vì Trump vừa tạm hoãn thuế, những bất ổn từ chính sách thiếu định hướng rõ ràng – đặc biệt trong môi trường mà CBOE Volatility Index vẫn dao động mạnh – sẽ tiếp tục khiến giới đầu tư thận trọng.
