Trong những ngày gần đây, thị trường tài chính toàn cầu đang rung chuyển bởi một hiện tượng hiếm gặp: cả thị trường chứng khoán lẫn trái phiếu đều lao dốc cùng lúc. Điều này không chỉ bất thường, mà còn là chỉ báo đáng lo ngại về một cuộc khủng hoảng thanh khoản đang âm thầm hình thành phía sau hậu trường của nền kinh tế toàn cầu.
Thông thường, khi cổ phiếu rớt giá, nhà đầu tư sẽ đổ tiền vào trái phiếu như một chiếc “phao cứu sinh” tài chính. Nhưng lần này thì khác—đáng lo ngại hơn rất nhiều. Giá trái phiếu cũng đang trượt dốc nhanh chóng, kéo theo lợi suất tăng vọt. Đó là dấu hiệu cho thấy tiền đang mất phương hướng, và niềm tin đang bị lung lay.
Trong bối cảnh này, một chiến lược tài chính tên là “basis trade”—giao dịch chênh lệch giá—bỗng trở thành tâm điểm chú ý. Nghe thì có vẻ lạ lẫm, nhưng khái niệm này có thể sớm quen thuộc như cách mà “credit default swaps” từng trở thành từ khóa ám ảnh giới tài chính vào năm 2008.
Được các quỹ phòng hộ khai thác mạnh mẽ sau khủng hoảng tài chính toàn cầu, basis trade là một kỹ thuật sử dụng đòn bẩy rất cao, đôi khi gấp tới 100 lần, để kiếm lợi nhuận từ sự khác biệt nhỏ bé giữa trái phiếu chính phủ Mỹ và hợp đồng tương lai của chính loại trái phiếu đó. Thoạt nghe thì có vẻ như một trò chơi toán học tinh vi, nhưng ẩn sau nó là nguy cơ rất thật: khi thị trường rung lắc, những khoản vay khổng lồ đột nhiên trở thành gánh nặng không thể kiểm soát.
Vào ngày thứ Ba, Torsten Sløk—chuyên gia kinh tế trưởng của Apollo Global Management—đã công bố một bản phân tích nổi bật, chỉ rõ rằng thị trường đang bị đè nặng bởi các giao dịch basis trade với quy mô lên tới 800 tỷ USD. Đó là một con số không thể xem nhẹ, khi nó chiếm gần một nửa trong tổng 2.000 tỷ USD dư nợ tại các giao dịch môi giới chính.
Điều đáng lo ngại là: khi giá trái phiếu sụt giảm, các quỹ sử dụng đòn bẩy buộc phải bán tháo tài sản để trả nợ. Đó không chỉ là chuyện mất mát lợi nhuận—đó là cuộc chạy đua sinh tồn trong một môi trường mà thanh khoản đang khô cạn một cách báo động.
Không ít chuyên gia trong ngành đã lên tiếng cảnh báo. Cathie Wood, CEO của Ark Invest, thẳng thắn tuyên bố trên nền tảng X rằng hệ thống ngân hàng Mỹ đang đối mặt với một “vấn đề nghiêm trọng về thanh khoản”. Và bà không đơn độc trong nhận định này.
Thomas Simons từ Jefferies dự đoán Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Federal Reserve) có thể sẽ sớm phải can thiệp. Trong khi đó, Nick Lawson—CEO của Ocean Wall—nhấn mạnh rằng các quỹ phòng hộ đang ở trong tình thế buộc phải bán tất cả những gì họ có, kể cả những tài sản tốt nhất, chỉ để duy trì khả năng thanh toán ngắn hạn. Theo ông, nếu Fed không nhanh chóng hành động, thị trường có thể rơi vào một cuộc khủng hoảng toàn diện.
Điều đáng nói là basis trade không phải nguồn gốc duy nhất của làn sóng bất ổn này. Vấn đề sâu xa hơn nằm ở chính sách thương mại mang tính đối đầu mạnh mẽ của Tổng thống Donald Trump. Các đợt áp thuế mới không chỉ tác động tới Trung Quốc, mà còn lan rộng ra khắp các lĩnh vực trong nền kinh tế Mỹ.
Lấy ví dụ: Apple—một trong những công ty công nghệ hàng đầu thế giới—có thể phải đối mặt với việc giá iPhone đội lên tới 3.500 USD nếu sản xuất hoàn toàn tại Mỹ để tránh thuế. Theo phân tích của Daniel Ives từ Wedbush Securities, điều này không chỉ phi thực tế mà còn phản tác dụng, khiến các sản phẩm từng rất phổ thông trở nên xa xỉ chỉ dành cho giới siêu giàu.
Báo cáo từ Goldman Sachs công bố giữa tuần vừa qua cũng không mấy lạc quan. Hai nhà phân tích Dominic Wilson và Vickie Chang cho rằng tác động từ các gói thuế mới tương đương với cú sốc COVID-19 hay Thứ Hai Đen tối năm 1987, cả về tốc độ lẫn quy mô của sự suy giảm tăng trưởng.
Rõ ràng, những biến động hiện tại không chỉ là tiếng vang từ một vài giao dịch tài chính mạo hiểm. Đó là hệ quả của sự đan xen giữa chính sách kinh tế, địa chính trị và cấu trúc tài chính toàn cầu đang thay đổi mạnh mẽ. Nhưng trong mọi cơn bão, vẫn luôn tồn tại cơ hội tái thiết. Đây có thể là thời điểm để các cơ quan quản lý nhìn nhận lại vai trò của thanh khoản, giới hạn đòn bẩy tài chính và sự cần thiết của các cơ chế bảo vệ thị trường.
Nếu lịch sử đã dạy ta điều gì, thì đó là: khủng hoảng không phải là điểm kết thúc. Đó là cơ hội để đổi mới, để làm lại và để thiết kế một hệ thống tài chính vững chắc hơn—một hệ thống có khả năng phục hồi tốt hơn trước những cú sốc không thể tránh khỏi trong tương lai.
Nguồn Why this ‘basis trade’ moment is so dangerous
